Ngành thủy sản Việt Nam đang chuẩn bị cho một cột mốc chưa từng có khi thương mại toàn cầu phục hồi và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do thúc đẩy sự bùng nổ xuất khẩu. Ngành này hiện đang đặt mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng từ 8% đến 10%, có thể đưa tổng kim ngạch xuất khẩu vượt mốc 12 tỷ USD vào năm 2026.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), các chỉ số ban đầu cho thấy một quỹ đạo tăng trưởng mạnh mẽ. Trong bốn tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản ước tính đạt 3,7 tỷ USD, tăng gần 15% so với cùng kỳ năm ngoái. Nền tảng vững chắc này tiếp nối thành tích mạnh mẽ trong năm 2025, khi xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 11,32 tỷ USD, tăng 12,7% so với năm trước.

Thị trường phục hồi mạnh mẽ

Từ đầu năm 2026, các nhóm sản phẩm thủy sản chủ lực – bao gồm tôm, cá tra, mực, bạch tuộc, cua và các loại động vật thân mềm – đã ghi nhận tăng trưởng tích cực trên các thị trường toàn cầu hàng đầu như Mỹ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự báo tổng giá trị xuất khẩu nông sản, lâm sản và thủy sản của Việt Nam sẽ đạt 73 tỷ USD đến 74 tỷ USD vào năm 2026, trong đó thủy sản đóng vai trò là động lực chính cho sự tăng trưởng quốc gia này.

Phát biểu tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông sản, lâm sản và thủy sản được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh ngày 8/5, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Bí thư VASEP, nhấn mạnh sự cần thiết của hỗ trợ cơ cấu để đảm bảo những thành quả này: “Ngành thủy sản có cơ hội phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng 8-10% và kim ngạch xuất khẩu vượt 12 tỷ USD vào năm 2026 nếu có sự hỗ trợ và hợp tác kịp thời từ Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương trong cải cách thể chế, giảm chi phí thủ tục và giải quyết các rào cản thương mại quốc tế.”

Các chuyên gia trong ngành nhận định rằng Việt Nam có lợi thế cạnh tranh nhờ một loạt các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) thế hệ mới, bao gồm EVFTA, CPTPP, UKVFTA và RCEP. Các hiệp định này giúp sản phẩm thủy sản Việt Nam tiếp cận tốt hơn các khu vực tiêu thụ cao với mức thuế ưu đãi cao.

Chuyển hướng sang sản xuất giá trị cao và thân thiện với môi trường

Trong báo cáo hoạt động năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xác định tái cấu trúc sản xuất, đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số và phát triển xanh là những động lực cốt lõi cần thiết để thúc đẩy xuất khẩu. Bộ đã ban hành kế hoạch hành động cụ thể để thực hiện Nghị quyết 01 và 02 của Chính phủ, chỉ đạo chuyển dịch quyết liệt từ sản lượng thô sang sản lượng cao, giá trị gia tăng, chất lượng cao cấp và tính bền vững lâu dài.

Đồng thời, sở thích của người tiêu dùng toàn cầu đang thay đổi. Người mua ngày càng tìm kiếm các mặt hàng chế biến có giá trị cao, hàng hóa thân thiện với môi trường và sản phẩm có khả năng truy xuất nguồn gốc minh bạch. Để tận dụng điều này, các doanh nghiệp Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư vào tự động hóa và công nghệ chế biến tiên tiến. VASEP báo cáo rằng nhiều doanh nghiệp đã chuyển hướng thành công sang các sản phẩm ăn liền, collagen, dầu cá và thực phẩm chức năng chuyên biệt có nguồn gốc từ phụ phẩm, giảm thiểu hiệu quả sự phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô.

Vượt qua những trở ngại để đạt được thành công lâu dài

Mặc dù triển vọng lạc quan, ngành này vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn đáng kể, bao gồm chi phí sản xuất cao, thiếu hụt nguyên liệu thô, thiếu hụt lao động trong nước, dịch bệnh nuôi trồng thủy sản và các rào cản kỹ thuật quốc tế nghiêm ngặt.

Thách thức lớn nhất là việc tuân thủ các quy định về đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không được quản lý (IUU), vốn vẫn là điều kiện tiên quyết nghiêm ngặt để thâm nhập thị trường EU. VASEP nhấn mạnh rằng việc hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, số hóa dữ liệu biển và đẩy nhanh quy trình chứng nhận xuất khẩu là những ưu tiên trước mắt.

Tại hội nghị ngày 8/5, VASEP đã chính thức kiến ​​nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhanh chóng sửa đổi Thông tư 81/2025 và 74/2025 để giải quyết các vướng mắc hành chính cản trở việc xuất khẩu sang EU và Mỹ. Hiệp hội kêu gọi đơn giản hóa thủ tục giấy tờ, chuẩn hóa việc thực thi pháp luật trong nước và tiếp tục đầu tư vào cơ sở hạ tầng trọng yếu – như hiện đại hóa các cảng cá, hệ thống giám sát tàu thuyền và sổ nhật ký điện tử.

Hơn nữa, tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng trong ngành chế biến thủy sản hiện đang đe dọa năng lực sản xuất của các nhà máy và thời gian giao hàng nghiêm ngặt. VASEP đã kêu gọi chính quyền địa phương thực hiện các chính sách ổn định lực lượng lao động có mục tiêu tại các trung tâm chế biến trọng điểm.

Một tầm nhìn bền vững

Nhìn xa hơn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết trong giai đoạn 2026-2030, ngành nông nghiệp Việt Nam đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu từ 8% đến 12% mỗi năm bằng cách ưu tiên các thực tiễn hiện đại, xanh và bền vững. Kết thúc hội nghị ngành, lãnh đạo VASEP khẳng định cộng đồng doanh nghiệp thủy sản hoàn toàn cam kết đổi mới công nghệ, tăng cường tuân thủ quy định và hợp tác chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhà nước để xây dựng một hệ sinh thái minh bạch, có trách nhiệm và bền vững.

Các nhà phân tích ngành kết luận rằng nếu các vướng mắc về thể chế, chi phí tuân thủ và hạn chế về cơ sở hạ tầng được giải quyết đồng thời, việc vượt ngưỡng xuất khẩu 12 tỷ USD vào năm 2026 là hoàn toàn khả thi, tạo tiền lệ mạnh mẽ cho quỹ đạo phát triển kinh tế của Việt Nam.

Theo FIS