Mặc dù ghi nhận mức tăng trưởng lũy ​​kế gần 12% tính đến hết tháng 8, ngành thủy sản đang đối mặt với sự chững lại do các rào cản thuế quan và quy định tại Mỹ và EU, dẫn đến việc chuyển hướng xuất khẩu sang Trung Quốc và ASEAN. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đạt từ 7,94 tỷ đến 8 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm 2026, tăng từ 10,9% đến 11,8% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, dữ liệu tháng 8/2026 cho thấy tốc độ tăng trưởng lũy ​​kế đã chậm lại; giá trị xuất khẩu trong tháng đạt từ 1,08 tỷ đến 1,14 tỷ USD (tăng 6% đến 10,9% so với tháng trước), thấp hơn mức tăng trưởng 12,8% ghi nhận tính đến hết tháng 7.

Sự thay đổi này phản ánh sự phân hóa rõ rệt về thị trường: Trung Quốc, Hồng Kông và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã trở thành những động lực chính, bù đắp cho sự sụt giảm tại Liên minh Châu Âu (EU) và Mỹ – nơi các rào cản thuế quan và yêu cầu về truy xuất nguồn gốc đang gây áp lực lên các đơn hàng trước thềm quý IV.

Kết quả theo thị trường: Châu Á bù đắp cho sự sụt giảm tại phương Tây

Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục khẳng định vị thế là thị trường có đà tăng trưởng mạnh nhất đối với thủy sản Việt Nam. Trong tháng 8, kim ngạch nhập khẩu từ khu vực này đạt 287,7 triệu USD (tăng 26,2%), nâng tổng kim ngạch lũy kế 8 tháng đầu năm lên 2,03 tỷ USD (tăng 33,4%). Thị trường này chiếm 25,35% tổng kim ngạch thương mại của ngành và đóng góp khoảng 508,61 triệu USD – tương đương 60,17% mức tăng trưởng chung của toàn ngành – nhờ nhu cầu cao đối với tôm, cá tra, cua và cá biển.

Ngược lại, Mỹ đã cắt giảm nhập khẩu 11,4% trong tháng 8, xuống còn 167,74 triệu USD, với tổng kim ngạch lũy kế đạt 1,24 tỷ USD – mức gần như không đổi so với trước đó. Mức thuế quan 12,5% theo Mục 301 và kết quả rà soát sơ bộ về thuế chống bán phá giá đã khiến các nhà nhập khẩu Mỹ trở nên thận trọng, đặc biệt ảnh hưởng đến các lô hàng tôm và cá tra.

Về phía Liên minh Châu Âu (EU), kim ngạch xuất khẩu ghi nhận mức giảm lũy kế 1,6%, xuống còn 749,9 triệu USD, do sự sụt giảm trong các đơn hàng tôm và cá ngừ. Thị trường Nhật Bản tăng 2% đạt 1,11 tỷ USD, trong khi Hàn Quốc tăng 4,9% lên mức 566,3 triệu USD. Khu vực ASEAN ghi nhận kết quả ấn tượng với kim ngạch lũy kế đạt 544,9 triệu USD (tăng 20%), nối tiếp đà phục hồi 31% trong tháng 8. Trong số 15 thị trường nhập khẩu hàng đầu, Brazil ghi nhận mức tăng trưởng tỷ lệ lớn nhất (39,1%), trong khi Đức có mức giảm thấp nhất (0,2%).

Diễn biến theo nhóm sản phẩm

• Tôm: Tiếp tục là mặt hàng chủ lực, chiếm 41% tổng giá trị xuất khẩu. Trong 8 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 3,29 tỷ USD (tăng 12,3%), sau khi ghi nhận 485,5 triệu USD trong tháng 8 (tăng 5,7%). Xuất khẩu sang Trung Quốc và Hồng Kông đạt tổng cộng 1,13 tỷ USD (tăng 37,6%). Tuy nhiên, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 22% trong tháng 8 (đạt 70 triệu USD) và giảm 13,4% tính chung 8 tháng (đạt 427,6 triệu USD), trong khi xuất khẩu sang EU giảm 18% trong tháng này.
• Cá tra (Pangasianodon hypophthalmus): Xuất khẩu toàn cầu đạt 1,50 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm (tăng 9%), với giá trị tháng 8 đạt 194,8 triệu USD (tăng 0,4%). Tình trạng thiếu hụt cá thịt trắng đánh bắt tự nhiên tại Châu Âu và giá cá tuyết tăng cao đã thúc đẩy doanh số bán sang EU tăng 42,04% trong tháng và tăng 11,4% tính chung 8 tháng (đạt 131,7 triệu USD). Doanh số bán sang Trung Quốc tăng 26,5% (đạt 435,21 triệu USD). Tuy nhiên, tại Hoa Kỳ, xuất khẩu giảm 54,8% trong tháng 8 (đạt 12,5 triệu USD) và giảm 13,9% tính chung 8 tháng (đạt 201,7 triệu USD) sau khi kết quả cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) được công bố với những thông tin bất lợi.
• Cá ngừ: Ghi nhận sự chững lại với tổng kim ngạch 8 tháng đạt 622 triệu USD (tăng 0,5%), sau khi giảm 11% trong tháng 8 (đạt 78,1 triệu USD). Xuất khẩu sang Mỹ tăng 8% (đạt 247,7 triệu USD) nhưng lại giảm 20% sang thị trường EU (đạt 113,6 triệu USD) – nơi các yêu cầu về nguồn gốc xuất xứ và sự cạnh tranh về thuế suất ưu đãi đã gây áp lực lên biên lợi nhuận.
• Mực và Bạch tuộc: Ghi nhận kim ngạch 524 triệu USD trong kỳ (tăng 14,4%), với mức tăng 5,7% trong tháng 8 (đạt 75 triệu USD), nhờ sự thiếu hụt nguồn cung nội địa tại Hàn Quốc (tăng 18,7%) và sự tăng trưởng tại thị trường ASEAN (tăng 33,1%). 
• Cua và các loài giáp xác: Đạt mức tăng trưởng lũy ​​kế 34%, lên 304,9 triệu USD, trong đó riêng tháng 8 ghi nhận mức tăng vọt 50,7% (đạt 55 triệu USD). Việc Mỹ công nhận tính tương đương đối với sản phẩm cua sống đã giúp kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này tăng gấp đôi (đạt 84,7 triệu USD), trong khi Trung Quốc nhập khẩu lượng hàng trị giá 154,7 triệu USD (tăng 41,8%).
• Động vật thân mềm hai mảnh vỏ: Đạt tổng giá trị 209,6 triệu USD trong 8 tháng (tăng 30,8%), nổi bật là sự mở rộng thị trường xuất khẩu nghêu sang Tây Ban Nha, Ý và Mỹ.

Các kịch bản và triển vọng đến cuối năm 2026

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), thông qua bà Lê Hằng - Phó Tổng thư ký Hiệp hội, đã đưa ra ba dự báo cho giai đoạn cuối năm:

• Kịch bản lạc quan: Vượt mốc 12,50 tỷ USD (tăng trưởng trên 12%), với điều kiện các rào cản và thuế quan tại Hoa Kỳ được nới lỏng.
• Kịch bản cơ sở: Đạt mức từ 12,10 tỷ USD đến 12,30 tỷ USD (tăng 8% - 10% so với năm 2025), giả định Trung Quốc duy trì tốc độ hiện tại và các thị trường thuộc Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) giữ được sự ổn định.
• Kịch bản thận trọng: Dao động trong khoảng 11,80 tỷ USD đến 12,00 tỷ USD (tăng trưởng 3% - 5%), trong trường hợp đơn hàng sụt giảm mạnh, chịu sự cạnh tranh gay gắt từ tôm Ecuador và sự phục hồi chậm chạp của thị trường châu Âu.

Đối với quý IV, ngành này phải đối mặt với những thách thức lớn về mặt quy định, chẳng hạn như cảnh báo "thẻ vàng" IUU, hệ thống CATCH của EU và các quy định MMPA tại Mỹ; đây là những yếu tố đòi hỏi quy trình truy xuất nguồn gốc nghiêm ngặt hơn cũng như chi phí tuân thủ cao hơn để duy trì thị phần.

Theo FIS