Mặc dù đạt mức tăng trưởng lũy ​​kế 11,9% trong 8 tháng đầu năm 2026, nhưng tình trạng thuế quan gia tăng, lượng hàng tồn kho lớn tại Mỹ và các yêu cầu quy định từ Liên minh Châu Âu đang tạo ra một viễn cảnh phức tạp cho giai đoạn cuối năm. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong tháng 8 năm 2026 đạt 1,14 tỷ USD, tăng 6,4% so với cùng kỳ năm trước. Với kết quả này, tổng kim ngạch lũy kế trong tám tháng đầu năm 2026 đã vượt mốc 8 tỷ USD, tăng 11,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng trong tháng 8 chỉ bằng khoảng một nửa so với tốc độ lũy kế; điều này báo hiệu sự chững lại và cho thấy ngành đang bước vào giai đoạn có nhiều bất định hơn về mặt thương mại, như cảnh báo của bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP).

Xét theo nhóm sản phẩm, tôm vẫn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, mang lại 478,5 triệu USD trong tháng 8 và đạt tổng kim ngạch gần 3,28 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm. Trong khi đó, cá tra (*Pangasianodon hypophthalmus*) đạt 204,9 triệu USD trong tháng và 1,52 tỷ USD lũy kế. Xuất khẩu cá ngừ, mực và bạch tuộc duy trì đà tăng trưởng dương dù tốc độ chậm lại, còn cua và các loại giáp xác khác lại ghi nhận mức tăng ấn tượng 50,2% trong tháng 8 và 34,1% trong 8 tháng, mặc dù sản lượng của nhóm này chưa đủ lớn để thay đổi xu hướng chung của toàn ngành.

Thị trường Mỹ đang nổi lên như một yếu tố rủi ro chính đối với quý IV năm 2026. Trong tháng 8, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này đã giảm 3,8%, xuống còn 182,0 triệu USD. Xuất khẩu tôm sụt giảm 12,6%, trong khi xuất khẩu cá tra giảm mạnh tới 49,3%. Mặc dù tổng kim ngạch lũy kế 8 tháng đầu năm sang thị trường Hoa Kỳ vẫn tăng nhẹ 1,5%, nhưng vị thế này khá bấp bênh do sự sụt giảm lũy kế ở mức 11,7% đối với tôm và 13,2% đối với cá tra.

Sự sụt giảm trong tiêu thụ tại Mỹ phản ánh cả các yếu tố về nhu cầu lẫn các rào cản về tài chính và quy định. Doanh số bán lẻ thủy sản tươi và đông lạnh tại Mỹ đã giảm hơn 7% trong tháng 8. Lượng hàng tồn kho lớn tại các kho bãi ở Mỹ đã khiến các nhà nhập khẩu cắt giảm đơn hàng mới, rút ​​ngắn thời hạn hợp đồng và ép giá xuống thấp, qua đó làm giảm khả năng xảy ra đợt bùng nổ nhập khẩu vào dịp lễ cuối năm.

Tình hình càng trở nên phức tạp hơn do tác động của các chính sách thuế quan. Kể từ ngày 24/7/2026, nhiều sản phẩm thủy sản của Việt Nam phải chịu thêm mức thuế 12,5% theo Mục 301 (Section 301), áp dụng bổ sung bên cạnh mức thuế suất Tối huệ quốc (MFN) và các khoản thuế chống bán phá giá cũng như thuế chống trợ cấp tiềm tàng. Hơn nữa, kết quả cuối cùng của đợt rà soát POR21 được công bố vào ngày 12/8 đã thiết lập các điều kiện thuế quan kém thuận lợi hơn đối với cá tra, gây trở ngại cho sự tham gia của các doanh nghiệp Việt Nam vào các gói thầu quốc tế. Đối với mặt hàng tôm, kết quả rà soát cuối cùng về thuế chống bán phá giá sẽ được công bố vào đầu tháng 11 năm 2026; đây là thời điểm quan trọng gây ra sự bất định cho việc ký kết hợp đồng trước mùa lễ hội. Ngoài ra, công tác kiểm tra của cơ quan hải quan Mỹ cũng được tăng cường, tập trung vào các quy định của Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA), các quy định về lao động cưỡng bức, các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và việc kiểm soát dư lượng kháng sinh.

Tại các thị trường khác, tình hình diễn biến trái chiều. Xuất khẩu sang Liên minh Châu Âu (EU) giảm 6,2% trong tháng 8, chủ yếu do sự sụt giảm ở các mặt hàng tôm (-23,5%), cá ngừ (-15,6%) và các loại động vật thân mềm chân đầu (-32,4%) vì các yêu cầu nghiêm ngặt về chứng nhận nguồn gốc, truy xuất nguồn gốc và tích hợp vào hệ thống CATCH. Tuy nhiên, xuất khẩu cá tra sang EU lại tăng 33,3% trong tháng này nhờ nguồn cung cá tuyết và cá thịt trắng đánh bắt tự nhiên bị thắt chặt.

Ở chiều ngược lại, thị trường Trung Quốc và Hồng Kông đạt kim ngạch hơn 2,00 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm 2026, tăng 32,0%; mặc dù vậy, tốc độ tăng trưởng trong tháng 8 đã chậm lại ở mức 16,5% do sự trở lại của tôm Ecuador và việc mở cửa lại mùa đánh bắt tại Hoàng Hải và vịnh Bột Hải. Tại khu vực ASEAN, xuất khẩu tăng 17,4% trong tháng 8, dù thị trường này chủ yếu đóng vai trò bổ trợ cho các sản phẩm chế biến quy mô nhỏ hơn.

Bất chấp việc triển lãm thương mại Vietfish 2026 được tổ chức vào tháng 8, các chuyên gia trong ngành nhấn mạnh rằng việc đạt mục tiêu xuất khẩu 12,00 tỷ USD trong năm 2026 sẽ phụ thuộc vào việc duy trì tổng kim ngạch trung bình hàng tháng ở mức gần 1,00 tỷ USD trong 4 tháng cuối năm. Để giảm thiểu rủi ro tài chính, các cơ quan chức năng và chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu nên đa dạng hóa thị trường sang Trung Đông và ASEAN, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc thủy sản, đồng thời ưu tiên hiệu quả lợi nhuận hơn là sản lượng bán ra.

Theo FIS