Kim ngạch xuất khẩu thủy sản đang hướng tới mốc 12 tỷ USD trong năm nay, mức cao nhất từng được ghi nhận. Tuy nhiên, ngành thủy sản đầy tiềm năng của Việt Nam đang phải đối mặt với hàng loạt trở ngại đáng kể. Báo cáo mới nhất từ ​​Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đạt 1,09 tỷ USD trong tháng 7. Trong 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản mang về 6,85 tỷ USD, tăng 12,7% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, xuất khẩu thủy sản đã vượt mốc 1 tỷ USD/tháng trong 5 tháng riêng biệt của năm nay, củng cố triển vọng rằng ngành hàng chủ lực này sẽ vượt mốc 12 tỷ USD trong cả năm.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết Trung Quốc (bao gồm cả Hồng Kông) vẫn là thị trường lớn nhất trong tháng 7 với kim ngạch xuất khẩu vượt 267 triệu USD, tăng 24,7%. Tính chung 7 tháng, xuất khẩu sang thị trường với hơn một tỷ người tiêu dùng này đạt gần 1,74 tỷ USD, tăng mạnh 34,5%. Phần lớn mức tăng trưởng của toàn ngành đến từ thị trường Trung Quốc; nếu không có khoản đóng góp thêm 445 triệu USD từ thị trường này, bức tranh xuất khẩu thủy sản tổng thể sẽ kém khả quan hơn nhiều. Đối với thị trường Mỹ, kim ngạch chỉ đạt 159 triệu USD trong tháng 7. Trong 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang Mỹ đạt tổng cộng hơn 1,05 tỷ USD, tăng khiêm tốn 0,3% so với cùng kỳ năm ngoái. "Con số này chưa phản ánh đầy đủ tác động của thuế quan theo Mục 301 do các mức thuế mới được Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố vào ngày 23/7. Tác động rõ rệt hơn sẽ được nhìn thấy qua các lô hàng thông quan từ cuối tháng 7 trở đi," bà nhấn mạnh. Xuất khẩu sang Nhật Bản tăng khiêm tốn 2,6%, trong khi nhóm thị trường CPTPP duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định ở mức 8,1%. Ngược lại, xuất khẩu sang EU, Hàn Quốc, ASEAN và Trung Đông đều ghi nhận sự sụt giảm đáng kể trong tháng 7. 

Phó Tổng thư ký VASEP đã nêu bật hàng loạt thách thức mà ngành thủy sản phải đối mặt trong những tháng còn lại của năm khi hướng tới mục tiêu đạt mốc 12 tỷ USD. Kim ngạch xuất khẩu tôm trong 7 tháng đầu năm đạt 2,78 tỷ USD, tăng 12,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng trong tháng 7 đã chậm lại ở mức 4,5% – thấp hơn nhiều so với mức trung bình của 7 tháng đầu năm – cho thấy xuất khẩu tôm không còn duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ như giai đoạn đầu năm. Theo bà Lê Hằng, phần lớn động lực tăng trưởng hiện nay đến từ xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc, trong khi tôm thẻ chân trắng và tôm sú đang phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt tại các thị trường Mỹ, EU và Nhật Bản. "Áp lực lớn nhất đến từ Ecuador," bà cho biết.

Nguồn cung tôm của Ecuador tiếp tục mở rộng nhanh chóng, không chỉ ở dạng tôm nguyên con mà còn ở các sản phẩm đã bỏ đầu, bóc vỏ và qua chế biến. Điều này đánh dấu một bước chuyển quan trọng khi Ecuador không còn chỉ là nhà cung cấp nguyên liệu giá rẻ mà đã chuyển sang cạnh tranh trực tiếp với các doanh nghiệp chế biến châu Á ở những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn. Việt Nam cũng gặp bất lợi về thuế quan tại thị trường Mỹ, do các đối thủ cạnh tranh như Ecuador, Ấn Độ và Indonesia được hưởng mức thuế suất thấp hơn. Bà Lê Hằng tin rằng mục tiêu đạt kim ngạch 12 tỷ USD trong năm nay vẫn khả thi. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng trong những tháng còn lại nhiều khả năng sẽ chậm lại đáng kể. Yếu tố tác động trực tiếp nhất là mức thuế theo Mục 301 của Mỹ. Theo bà, mức thuế 12,5% áp dụng đối với Việt Nam sẽ dẫn đến ba hệ quả chính.

Thứ nhất, các hợp đồng mới với khách hàng Mỹ có thể sẽ phải đàm phán lại, trong đó các nhà nhập khẩu sẽ tìm cách ép giá FOB thấp hơn, yêu cầu chia sẻ chi phí thuế hoặc ký kết các hợp đồng ngắn hạn hơn.

Thứ hai, Việt Nam sẽ chịu bất lợi so với Ecuador, Ấn Độ và Indonesia – những quốc gia chỉ phải chịu mức thuế 10%. Sự chênh lệch này đặc biệt rõ rệt đối với các mặt hàng tôm thẻ chân trắng, cá ngừ đóng hộp và các sản phẩm thủy sản đông lạnh thông thường.

Thứ ba, mức thuế mới này sẽ được cộng dồn vào thuế suất Tối huệ quốc (MFN) cũng như các loại thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp hiện hành (nếu có). Hệ quả là, các quyết định mua hàng sẽ ngày càng phụ thuộc vào từng doanh nghiệp và từng loại sản phẩm cụ thể, thay vì chỉ đơn thuần dựa trên sự so sánh giữa các quốc gia xuất khẩu.

Ở khía cạnh tích cực, Việt Nam đã ban hành quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức; quy định này sẽ có hiệu lực vào đầu tháng 9/2026. Động thái này tạo cơ sở cho các cuộc thảo luận tiếp theo với phía Mỹ, mặc dù hiện chưa có dấu hiệu chính thức nào cho thấy mức thuế 12,5% sẽ được điều chỉnh trong thời gian tới. Hướng tới quý IV, Phó Tổng thư ký VASEP kỳ vọng xuất khẩu cá tra sẽ phục hồi nếu các doanh nghiệp Việt Nam giành được hợp đồng thay thế nguồn cung cá tuyết (cod) và cá minh thái (pollock) trong mùa tiêu thụ cuối năm. Tiềm năng tăng trưởng lớn hơn nằm ở các sản phẩm cá tra được cắt khúc, tẩm bột và chế biến sẵn, thay vì tiếp tục phụ thuộc gần như hoàn toàn vào sản phẩm phi lê đông lạnh.

Theo VNS