Với trọng tâm là tái cấu trúc sản xuất, mở rộng thị trường, chế biến sâu và ứng dụng khoa học công nghệ, ngành nông nghiệp và môi trường đang từng bước xây dựng nền tảng vững chắc cho giai đoạn tăng trưởng mới. Ngay cả khi sự phục hồi kinh tế toàn cầu chậm chạp, chủ nghĩa bảo hộ gia tăng và các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe vẫn còn nhiều thách thức, ngành nông nghiệp và môi trường Việt Nam vẫn đang tạo ra những cơ hội tăng trưởng mới bằng cách tái cấu trúc sản xuất, đẩy mạnh sáng kiến ​​kinh doanh và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, với mục tiêu xuất khẩu đạt 73-74 tỷ USD.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu vẫn là ưu tiên hàng đầu trong năm 2026. Bên cạnh các điểm đến truyền thống, ngành đang tăng cường nỗ lực thâm nhập các thị trường mới nổi ở Trung Đông, châu Phi và Nam Á, đồng thời sử dụng hiệu quả hơn các hiệp định thương mại tự do (FTA) để tăng cường khả năng cạnh tranh và mở rộng tiếp cận thị trường cho các sản phẩm nông nghiệp Việt Nam. Những nỗ lực này đã bắt đầu mang lại kết quả. Tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt gần 6,51 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ năm ngoái, cho thấy rõ dấu hiệu phục hồi và khả năng thích ứng mạnh mẽ của ngành.

Bên cạnh việc mở rộng thị trường, việc gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu đã được xác định là động lực chính của tăng trưởng mới. Ông Nguyễn Đình Thọ, Phó Tổng Giám đốc Viện Chiến lược và Chính sách Nông nghiệp - Môi trường, nhận định rằng Việt Nam đang ngày càng hội nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là thông qua các sản phẩm chế biến. Việc chuyển dịch từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang hàng hóa chế biến giúp nâng cao giá trị, cải thiện hiệu quả kinh tế và nâng cao vị thế quốc tế của nông sản Việt Nam. Ngành cà phê là một ví dụ điển hình cho sự chuyển dịch này. Năm 2025, doanh thu xuất khẩu cà phê đạt 8,92 tỷ USD, tăng gần 59% so với cùng kỳ năm ngoái, không chỉ nhờ giá cả tăng cao mà còn nhờ sự chuyển dịch mạnh mẽ sang cà phê rang xay, cà phê hòa tan và các sản phẩm có giá trị cao khác. Chế biến sâu đã thúc đẩy đáng kể giá trị xuất khẩu đồng thời giảm thiểu rủi ro biến động giá nguyên liệu. Do đó, đầu tư vào công nghệ chế biến và phát triển thương hiệu đang trở nên không thể tránh khỏi. Nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đã đẩy mạnh đầu tư vào các cơ sở chế biến hiện đại, phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn và mở rộng thị trường xuất khẩu, một sự chuyển đổi quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và đặt nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Ngành rau quả cũng ghi nhận những tiến bộ đáng khích lệ. Theo ông Đinh Cao Khâu, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, sự tăng trưởng không chỉ thể hiện ở quy mô mà còn ở chất lượng, khi các doanh nghiệp chú trọng hơn vào việc chuẩn hóa vùng nguyên liệu, đầu tư vào chế biến và đa dạng hóa sản phẩm.

Các chuyên gia tin rằng lĩnh vực này vẫn còn tiềm năng tăng trưởng đáng kể, đặc biệt là ở các thị trường có nhu cầu cao như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đầu tư vào công nghệ chế biến giúp cải thiện chất lượng, kéo dài thời hạn sử dụng và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt, từ đó tăng giá trị xuất khẩu. Sáng kiến ​​kinh doanh ngày càng đóng vai trò quyết định trong việc mở rộng thị trường. Nhiều công ty đã đầu tư vào các khu vực nguyên liệu được chứng nhận và áp dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Số hóa chuỗi cung ứng tăng cường tính minh bạch, đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế và nâng cao hiệu quả quản lý. Đồng thời, ngành nông nghiệp và môi trường tiếp tục hoàn thiện các chính sách và cơ chế hỗ trợ phát triển kinh doanh. Bộ Nông nghiệp và Môi trường (MAE) đang tăng cường xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, tăng cường tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế và thích ứng với các quy định nhập khẩu mới. Khoa học và công nghệ được xác định là động lực cốt lõi của việc gia tăng giá trị và khả năng cạnh tranh. Áp dụng công nghệ trong sản xuất, chế biến và quản lý chuỗi giá trị không chỉ cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn giảm chi phí, tăng hiệu quả và hỗ trợ phát triển bền vững.

Trong bối cảnh biến động toàn cầu hiện nay, các chuyên gia nhất trí rằng việc chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng sang mô hình dựa trên chất lượng và giá trị gia tăng là một xu hướng tất yếu. Quá trình chuyển đổi này không chỉ nâng cao hiệu quả xuất khẩu mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững lâu dài. Tập trung vào tái cấu trúc sản xuất, mở rộng thị trường, chế biến sâu và ứng dụng khoa học công nghệ, ngành nông nghiệp và môi trường đang từng bước xây dựng nền tảng vững chắc cho giai đoạn tăng trưởng mới. Nâng cao giá trị gia tăng, đa dạng hóa thị trường và tăng cường khả năng cạnh tranh sẽ là chìa khóa để mở rộng tiềm năng xuất khẩu và khẳng định vai trò trụ cột của nông nghiệp trong nền kinh tế.

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Kinh tế (MAE), xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam ngày càng nghiêng về các sản phẩm chế biến và có giá trị gia tăng cao. Các mặt hàng chủ lực như cà phê, rau quả, sản phẩm gỗ và thủy sản tiếp tục củng cố vị thế trên thị trường toàn cầu. Việt Nam nằm trong số các nước xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới, đứng đầu về tiêu và hạt điều, và nằm trong số các nước xuất khẩu cà phê và gạo hàng đầu. Các tổ chức quốc tế cũng chỉ ra rằng nhu cầu lương thực toàn cầu dự kiến ​​sẽ tiếp tục tăng, đặc biệt là đối với các sản phẩm chế biến và bền vững, tạo ra những cơ hội mới cho nông sản Việt Nam mở rộng thị trường, nâng cao giá trị gia tăng và hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo VNA