Nông dân Mỹ vừa bắt đầu thu hoạch một vụ ngô bội thu nữa, nối tiếp vụ mùa thắng lớn của năm ngoái. Tuy nhiên, sự dồi dào rõ rệt tại quốc gia xuất khẩu ngô hàng đầu này lại che giấu một bức tranh kém khả quan hơn nhiều về nguồn cung ngũ cốc toàn cầu.

Tiêu thụ ngô toàn cầu được dự báo sẽ vượt sản lượng gần 30 triệu tấn trong niên vụ 2026/27. Theo báo cáo Ước tính Cung và Cầu Nông sản Thế giới do Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) công bố gần đây, mức thâm hụt này sẽ lớn nhất trong hơn ba thập kỷ qua. Những lo ngại về nguồn cung này đã tác động mạnh đến giá cả. Giá ngô, lúa mì và đậu tương kỳ hạn đã tăng đáng kể trong những tháng gần đây; riêng giá ngô tại Chicago đã tăng kỷ lục 16% chỉ trong tháng 8 – thời điểm giá thường chịu áp lực giảm theo yếu tố mùa vụ. Vậy tại sao nguồn cung ngũ cốc toàn cầu lại thắt chặt trong khi nông dân Mỹ đang sản xuất với sản lượng lớn như vậy?

Một phần câu trả lời nằm ở những nơi khác trên thế giới, và thậm chí nằm ngoài phạm vi của chính các loại ngũ cốc.

Lượng dự trữ ngũ cốc toàn cầu sụt giảm

Tổng sản lượng ngô và lúa mì của các quốc gia xuất khẩu lớn dự kiến ​​sẽ giảm mạnh so với năm ngoái, ngay cả khi nông dân Mỹ bắt đầu thu hoạch vụ ngô lớn thứ hai trong lịch sử. Mức sụt giảm theo năm về sản lượng của các nước xuất khẩu này là lớn nhất kể từ niên vụ 1993/94, đồng thời là mức giảm mạnh nhất tính theo tỷ lệ phần trăm kể từ niên vụ 2012/13 – mùa vụ chịu thiệt hại nặng nề do hạn hán tại Mỹ.

Mặc dù triển vọng mùa vụ gần đây đã cải thiện đối với một số nước xuất khẩu lúa mì chủ chốt, điều đó vẫn không bù đắp được sự sụt giảm chung về nguồn cung ngũ cốc dành cho xuất khẩu. Ngoài các nước xuất khẩu lớn, tổng sản lượng lúa mì toàn cầu – cũng giống như ngô – dự kiến ​​sẽ thấp hơn mức tiêu thụ trong niên vụ 2026/27. Khả năng cung ứng cho xuất khẩu là một mối lo ngại khác: USDA dự báo tổng lượng dự trữ lúa mì của Nga và Ukraine sẽ đạt mức cao nhất trong 33 năm, do cuộc xung đột giữa hai nhà cung cấp hàng đầu này tiếp tục gây gián đoạn hoạt động thương mại tại khu vực Biển Đen. Và thách thức này có thể còn kéo dài vượt ra ngoài niên vụ hiện tại.

Ngũ cốc thất thế trong cuộc đua giành diện tích canh tác

Trong suốt một phần tư thế kỷ qua, các quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới đã mở rộng mạnh mẽ diện tích trồng cây lấy dầu (hạt có dầu), trong khi diện tích trồng ngũ cốc tại các nhà cung cấp chủ chốt lại giậm chân tại chỗ. Diện tích thu hoạch tại các nước xuất khẩu hạt có dầu và sản phẩm từ hạt có dầu chính đã tăng hơn gấp đôi so với mức của niên vụ 2000/01. Ngược lại, các nước xuất khẩu ngũ cốc lớn chỉ mở rộng diện tích thêm 5%.

Khi xem xét kỹ hơn, có thể thấy diện tích trồng ngô đã tăng đáng kể trong giai đoạn này, dù diện tích trồng lúa mì lại bị thu hẹp. Nói cách khác, sự hạn chế về diện tích không diễn ra đồng đều ở tất cả các loại ngũ cốc, nhưng sự khác biệt tổng thể so với cây lấy dầu là rất rõ rệt. Tuy nhiên, nhu cầu về ngũ cốc vẫn tiếp tục tăng. Việc cải thiện năng suất đã gánh vác phần lớn áp lực sản xuất, khiến biên độ an toàn bị thu hẹp trước những rủi ro về thời tiết trong các năm mà diện tích trồng ngũ cốc hạn chế. Tình hình ở nhóm cây lấy dầu lại hoàn toàn trái ngược. Việc mở rộng diện tích, đặc biệt là tại Brazil, đóng vai trò then chốt dẫn đến sự bùng nổ sản lượng đậu tương toàn cầu. Dù vậy, ngay cả phân khúc này, tốc độ tăng trưởng diện tích cũng đang có dấu hiệu chậm lại.

Brazil hãm lại đà tăng trưởng

Gần đây Conab – cơ quan thống kê của Brazil – đã công bố báo cáo triển vọng đầu tiên về đậu tương cho niên vụ 2026/27, dự báo quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới này sẽ tiếp tục đạt sản lượng kỷ lục. Tuy nhiên, mức tăng trưởng dự kiến ​​chỉ rất khiêm tốn. Nông dân Brazil được cho là sẽ mở rộng diện tích trồng đậu tương với tốc độ chậm nhất trong vòng 20 năm qua, do biên lợi nhuận giảm cùng chi phí tín dụng và phân bón đắt đỏ đã kìm hãm động lực mở rộng canh tác của họ.

Thêm vào đó là nguy cơ xảy ra hiện tượng El Niño mạnh nhất từ ​​trước đến nay – theo nhận định của các chuyên gia – đe dọa năng suất tại Mato Grosso (bang sản xuất lớn nhất nước), khiến Brazil có nguy cơ cao đối mặt với tình trạng sụt giảm sản lượng. Đây là kịch bản mà thị trường chưa từng quen thuộc. Trong nhiều năm qua, thị trường luôn tin tưởng vào việc Brazil sẽ liên tục mở rộng diện tích canh tác bất chấp biến động ở những nơi khác, qua đó thường giúp giảm thiểu tác động từ những thay đổi về năng suất giữa các năm.

Câu chuyện về ngũ cốc cũng mở rộng sang cả Brazil. Conab đã nâng mạnh dự báo tiêu thụ ngô nội địa cho niên vụ 2025/26 do nhu cầu ethanol tăng cao; điều này đồng nghĩa với việc lượng ngô còn lại để xuất khẩu từ sản lượng khổng lồ của nước này sẽ giảm đi. Brazil dự kiến ​​sẽ thu hoạch một vụ ngô kỷ lục nữa vào niên vụ 2026/27, nhưng sự thay đổi về nhu cầu là lời nhắc nhở rằng sản lượng thu hoạch lớn hơn không nhất thiết đồng nghĩa với việc nguồn cung dành cho xuất khẩu cũng tăng tương ứng.

Liệu vấn đề có được giải quyết vào năm 2027?

Không có dấu hiệu nào cho thấy sẽ xảy ra tình trạng khan hiếm ngũ cốc nghiêm trọng như năm 2012. Mỹ vẫn duy trì được lượng dự trữ ngô ở mức an toàn, Brazil vẫn có khả năng đạt sản lượng kỷ lục và lúa mì được thu hoạch quanh năm trên khắp thế giới. Tuy nhiên, thực tế vẫn là: lượng dự trữ ngũ cốc toàn cầu đang ở mức thấp hơn nhiều so với một năm trước, và đợt tăng giá gần đây cho thấy thị trường đã nhận thức rõ điều này. Giá lúa mì xuống quá thấp đã khiến nông dân Mỹ chuyển hướng mạnh sang trồng ngô và đậu tương trong năm 2026, đẩy diện tích trồng lúa mì xuống mức thấp kỷ lục. Kể từ đó, giá lúa mì đã phục hồi, và sự cạnh tranh về diện tích đất canh tác cho vụ mùa tới đang trở nên gay gắt. Điều này có thể khiến việc mở rộng diện tích trồng ngô tại Mỹ vào năm 2027 trở nên khó khăn hơn đôi chút, đúng vào thời điểm mà cán cân cung cầu toàn cầu có thể cần đến nó nhất.

Theo Reuters