Mức dự trữ gần kỷ lục, những tiến bộ công nghệ và sự trỗi dậy của các quốc gia xuất khẩu chủ chốt như Brazil và Nga đã giúp hệ thống lương thực toàn cầu có khả năng chống chịu tốt hơn trước hiện tượng siêu El Nino năm 2026 so với các sự kiện tương tự trong quá khứ. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và các chuyên gia phân tích, sản lượng nông nghiệp thế giới đã tăng trưởng vượt xa tốc độ tiêu thụ và gia tăng dân số kể từ những năm 1980. Những thay đổi này có được nhờ việc sử dụng các giống cây trồng năng suất cao, tăng cường sử dụng phân bón cũng như cải thiện hệ thống tưới tiêu và các biện pháp bảo vệ cây trồng, qua đó nâng cao năng suất của các loại nông sản chủ lực như lúa gạo, lúa mì, ngô và đậu tương.

"Ngay cả trong điều kiện hạn hán, nhờ quản lý tưới tiêu tốt hơn và những tiến bộ trong khoa học cây trồng, chúng ta vẫn có thể đạt được sản lượng đáp ứng nhu cầu thị trường," ông Andrew Whitelaw thuộc công ty tư vấn nông nghiệp Episode 3 của Úc cho biết. "Dù vẫn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn cung và giá lương thực toàn cầu, nhưng sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn giúp giảm thiểu đáng kể mức độ nghiêm trọng của các gián đoạn so với những thập kỷ trước."

El Nino gia tăng cường độ

Tình trạng khô hạn do El Nino gây ra đã làm gián đoạn hoạt động gieo trồng tại nhiều khu vực rộng lớn ở châu Á, bao gồm Ấn Độ, Đông Nam Á và Úc; đồng thời, tình trạng thiếu hụt phân bón và dầu diesel do xung đột liên quan đến Iran cũng làm gia tăng rủi ro đối với sản xuất lương thực toàn cầu. Ấn Độ đang phải đối mặt với mùa mưa thiếu hụt lượng mưa, trong khi nguy cơ thời tiết khô hạn hơn đang đe dọa các vùng trồng lúa mì trọng điểm của Úc, và cây trồng tại Đông Nam Á - bao gồm cả Indonesia và Thái Lan - cũng đang chịu ảnh hưởng do thiếu độ ẩm.

Triển vọng có thể sẽ xấu đi khi hiện tượng El Niño – vốn đã mạnh – sẽ còn gia tăng cường độ trong quý IV và đầu năm sau, theo nhận định của Chris Hyde, một chuyên gia khí tượng làm việc tại SkyFi, công ty chuyên về dữ liệu và hình ảnh vệ tinh của Mỹ. "Dự báo cho thấy đây sẽ là một trong những đợt El Niño mạnh nhất từng được ghi nhận, hoặc thậm chí là mạnh nhất từ ​​trước đến nay trên toàn cầu; điều này đồng nghĩa với việc những tác động nghiêm trọng do tình trạng khô hạn vẫn còn ở phía trước." Là hiện tượng nóng lên của nhiệt độ bề mặt nước biển ở khu vực phía đông và trung tâm Thái Bình Dương, El Niño thường gây ra tình trạng khô hạn tại phần lớn châu Á và làm gia tăng lượng mưa ở khu vực châu Mỹ. Trong các giai đoạn 1997-1998 và 2015-2016, các đợt El Niño nghiêm trọng đã khiến sản lượng các loại cây trồng chủ lực sụt giảm mạnh, dẫn đến tình trạng thiếu hụt lương thực, lạm phát và kìm hãm tăng trưởng kinh tế. Giá đường và dầu cọ đã tăng vọt sau khi hạn hán làm giảm sản lượng tại Brazil, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia và Thái Lan trong những năm đó, trong khi nguồn cung gạo thắt chặt đã khiến các nước sản xuất tại Đông Nam Á phải hạn chế xuất khẩu.

Tình trạng hạn hán cũng làm giảm lượng lúa mì xuất khẩu của Úc và buộc các quốc gia miền nam châu Phi phải tăng cường nhập khẩu ngô.

Tồn kho ở mức cao kỷ lục

Lần này, các yếu tố như lượng hàng tồn kho ngũ cốc ở mức gần kỷ lục, các loại giống cây trồng chịu hạn tốt, khả năng dự báo thời tiết chính xác hơn, nông nghiệp chính xác, hệ thống thủy lợi được cải thiện và sự trỗi dậy của các cường quốc xuất khẩu mới được kỳ vọng sẽ giúp giảm thiểu đáng kể những tác động tiêu cực.

Tại Ấn Độ - quốc gia sản xuất nông sản chủ chốt, tiến độ gieo sạ nhìn chung vẫn diễn ra đúng kế hoạch sau khi vượt qua tình trạng chậm trễ đáng kể ban đầu; tuy nhiên, lượng mưa trong tháng 8 và tháng 9 sẽ đóng vai trò then chốt đối với giai đoạn cây trồng chín và hình thành hạt, theo nhận định của bà Ashwini Bansod, Phó chủ tịch phụ trách nghiên cứu hàng hóa tại Phillip Capital India (Mumbai). Dù vậy, Ấn Độ - quốc gia chiếm 40% thị phần xuất khẩu gạo toàn cầu - hiện đang sở hữu lượng gạo lớn đến mức kho bãi chứa hàng dự trữ (vốn có quy mô tương đương tổng lượng xuất khẩu toàn cầu trong hơn một năm) đang dần cạn kiệt chỗ chứa.

Trung Quốc - quốc gia sản xuất và tiêu thụ lúa mì hàng đầu thế giới - đang nắm giữ gần một nửa lượng dự trữ lúa mì dồi dào của toàn cầu; nguồn dự trữ này được kỳ vọng sẽ giúp kiềm chế nhu cầu nhập khẩu trong trường hợp hạn hán làm sụt giảm sản lượng tại Úc, một nhà cung cấp chủ chốt khác.

Lượng dự trữ dầu cọ toàn cầu đang ở mức gần cao kỷ lục, mặc dù chương trình nhiên liệu sinh học (biodiesel) quy mô lớn của Indonesia có khả năng sẽ làm giảm lượng hàng tồn kho trong những tháng tới. Dầu cọ chiếm khoảng 60% tổng kim ngạch xuất khẩu dầu ăn toàn cầu.

Các cường quốc xuất khẩu mới: Brazil và Nga

Sự xuất hiện của các trung tâm xuất khẩu mới – những nơi mà vài thập kỷ trước hầu như chưa tồn tại – đã bổ sung nguồn cung đáng kể cho thị trường toàn cầu.

Ví dụ, Brazil đã trở thành nhà cung cấp đậu nành lớn nhất thế giới với sản lượng xuất khẩu tăng hơn 13 lần kể từ niên vụ 1997/98, trong khi lượng lúa mì xuất khẩu của Nga đã vọt lên mức 48 triệu tấn vào năm ngoái, so với con số chỉ khoảng 1 triệu tấn vào niên vụ 1997/98. Các nhà nghiên cứu đã phát triển những giống ngô lai chịu hạn được ứng dụng rộng rãi tại châu Phi và châu Mỹ kể từ năm 2015, giúp nông dân duy trì năng suất trong các đợt khô hạn và tình trạng mưa thất thường. Các giống lúa mì chịu nhiệt và chịu hạn cũng ngày càng phổ biến tại Ấn Độ và Úc, nơi những tiến bộ trong công tác chọn tạo giống đã tăng cường khả năng chống chịu với tình trạng thiếu nước và nắng nóng, qua đó giảm thiểu nguy cơ sụt giảm sản lượng nghiêm trọng do thời tiết bất lợi.

Tại Nam Á và Đông Nam Á, các giống lúa ngắn ngày đang giúp nông dân ứng phó với những đợt mưa gió mùa ngày càng thất thường. Nông dân hiện được trang bị hàng loạt công cụ kỹ thuật số mà trước đây hầu như chưa có trong đợt El Niño giai đoạn 1997-1998, từ hệ thống giám sát cây trồng qua vệ tinh và dự báo khí hậu theo mùa cho đến bản đồ độ ẩm đất độ phân giải cao và công nghệ bón phân định vị GPS giúp tối ưu hóa việc sử dụng vật tư nông nghiệp. Ông Maximo Torero, Chuyên gia kinh tế trưởng của FAO, chia sẻ với Reuters: "Các chính phủ hiện nắm bắt thông tin tốt hơn nhiều so với trước đây và có thể chủ động chuẩn bị sớm hơn. Năng lực dự báo và tính minh bạch của thị trường cũng đã được cải thiện". Nông dân đang tích cực sử dụng các nền tảng tư vấn ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI); các nền tảng này tích hợp dữ liệu dự báo thời tiết, thông tin về đất đai và cây trồng để đưa ra khuyến nghị kịp thời về thời điểm gieo trồng, chế độ tưới tiêu, cách sử dụng phân bón và biện pháp quản lý dịch hại.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng tình trạng chiến sự tại Trung Đông và khu vực Biển Đen đang làm giảm bớt phần nào sự lạc quan đó. Ông Torero nhận định: "Kết quả sẽ phụ thuộc nhiều vào diễn biến tình hình trong nửa cuối năm 2026, đặc biệt là khi xét đến việc cắt giảm sử dụng các yếu tố đầu vào trong nông nghiệp do cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz và giá phân bón tăng cao". Trước khi bị phong tỏa trong cuộc chiến liên quan đến Iran bùng phát vào tháng 2, eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển khoảng một phần năm nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu; việc phong tỏa này đã gây gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và phân bón trên thế giới.

Theo Reuters