Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 29/6 đã tạm thời đình chỉ thuế chống trợ cấp đối với một số mặt hàng phân bón phốt phát nhập khẩu từ Morocco, nhằm mục đích tăng nguồn cung phân bón phốt phát cho Mỹ, cải thiện cạnh tranh và giảm chi phí đầu vào nông nghiệp, theo một tuyên bố khẩn cấp được Nhà Trắng ban hành.

Tuyên bố này cho phép tạm đình chỉ thuế chống trợ cấp đối với phân bón phốt phát của Morocco trong 8 tháng hoặc cho đến khi tình trạng khẩn cấp về chuỗi cung ứng hiện tại kết thúc, tùy điều kiện nào xảy ra trước. Việc đình chỉ thuế áp dụng cho một số sản phẩm hiện đang chịu lệnh chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp, chủ yếu là amoni phốt phát và superphosphate. "Chuỗi cung ứng toàn cầu đối với phân bón phốt phát và các nguyên liệu đầu vào phân bón, bao gồm cả việc nhập khẩu các sản phẩm này vào mỹ, đã bị gián đoạn trong những tháng gần đây do, trong số những nguyên nhân khác, các cuộc xung đột ở các khu vực sản xuất phân bón cũng như các hành động thương mại của các quốc gia sản xuất phân bón lớn", ông Trump nói. Thuế chống trợ cấp đối với hàng xuất khẩu của các nhà sản xuất Nga và công ty nhà nước OCP thuộc Morocco sang Mỹ đã được áp dụng từ tháng 3/2021.

Chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu đã phải đối mặt với sự gián đoạn đáng kể kể từ khi bắt đầu cuộc chiến ở Trung Đông, đặc biệt là đối với dòng chảy lưu huỳnh và phốt phát qua eo biển Hormuz. Vai trò của Ả Rập Xê Út với tư cách là một nhà xuất khẩu phân bón lớn đã bị ảnh hưởng đặc biệt bởi những gián đoạn này, với ước tính gần 6 triệu tấn công suất phốt phát hàng năm phụ thuộc vào việc vận chuyển qua tuyến đường thủy chiến lược này, theo dữ liệu từ S&P Global Energy CERA.

Nhà sản xuất Maaden của Ả Rập Xê Út, nhà xuất khẩu DAP/MAP lớn nhất thế giới, đã bị ảnh hưởng sản lượng do tắc nghẽn ở Hormuz, và cho biết vào tháng 3 rằng họ sẽ vận chuyển phốt phát từ cảng Yanbu trên Biển Đỏ vào tháng 4. Ả Rập Xê Út chiếm 42% lượng nhập khẩu DAP/MAP của Mỹ vào năm 2025, trong khi xuất khẩu phốt phát từ Ả Rập Xê Út sang Mỹ giảm từ 124.000 tấn xuống còn 46.000 tấn trong 2 tháng đầu năm 2026, theo dữ liệu của S&P Global Commodities at Sea. 

Diễn biến

Theo Nhà Trắng, tuyên bố khẩn cấp nêu rõ rằng việc miễn thuế tạm thời là cần thiết để đảm bảo nguồn cung đầy đủ cho nhu cầu nông nghiệp của Mỹ. Bộ Nông nghiệp Mỹ cho biết: "Tuyên bố này mang lại sự cứu trợ tức thời cho nông dân Mỹ đồng thời thúc đẩy chiến lược rộng lớn hơn của chính quyền nhằm tăng cường chuỗi cung ứng phân bón của Mỹ. Giúp giảm một trong những chi phí sản xuất lớn nhất của nông nghiệp đồng thời hỗ trợ nguồn cung phân bón ổn định và đáng tin cậy trước các mùa gieo trồng trong tương lai."

Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) ước tính rằng nông dân trong nước có thể tiết kiệm khoảng 1,82 tỷ USD mỗi năm nhờ chi phí phân bón phốt phát giảm khi nguồn cung bổ sung được đưa vào thị trường Mỹ. "Thông báo này sẽ mang lại sự cứu trợ ngay lập tức cho các nhà sản xuất phụ thuộc vào các yếu tố đầu vào quan trọng này với mức giảm giá phân bón phốt phát ước tính khoảng 22%", Bộ trưởng Nông nghiệp Brooke Rollins cho biết.

Thông báo của chính phủ Mỹ được đưa ra sau khi phốt phát và kali được chỉ định là khoáng chất thiết yếu và việc ký kết bản ghi nhớ hợp tác giữa USDA và Bộ Tư pháp để giải quyết các hành vi cạnh tranh không lành mạnh ảnh hưởng đến các yếu tố đầu vào nông nghiệp. Năm 2026, Mỹ cũng đã hợp tác với các đối tác liên bang để đẩy nhanh các dự án sản xuất phân bón trong nước quy mô lớn và đã thành lập một vị trí Chuyên gia Kinh tế Nông nghiệp chuyên trách của USDA tập trung vào thị trường phân bón và các yếu tố đầu vào nông nghiệp. “Đây là tin rất đáng mừng cho nông dân trồng ngô. Phân bón là một trong những khoản chi phí lớn nhất của các trang trại mỗi năm, và tình trạng này càng trở nên tồi tệ hơn trong những năm gần đây do hành động của các công ty nhằm củng cố hơn nữa quyền kiểm soát thị trường,” ông Jed Bower, nông dân Ohio và Chủ tịch Hiệp hội Trồng ngô Quốc gia, cho biết vào ngày 29/6. “Giá vật tư đầu vào nhìn chung rất cao và là yếu tố chính ảnh hưởng đến lợi nhuận, hoặc sự thiếu lợi nhuận, của nông dân trồng ngô hiện nay.”

Đánh giá cuối kỳ

Cuộc điều tra thiệt hại do nhập khẩu phân bón phosphat hiện tại bắt đầu vào năm 2020, khi Bộ Thương mại cho biết họ đã phát hiện sơ bộ rằng nhập khẩu phân bón phosphat từ Morocco và Nga được hưởng lợi từ các khoản trợ cấp có thể bị chống trợ cấp. Trước ngày 30/6, Bộ Thương mại đã xem xét liệu việc bãi bỏ lệnh chống trợ cấp có khả năng dẫn đến việc tiếp tục và tái diễn các khoản trợ cấp có thể bị chống trợ cấp hay không, vì các lệnh chống trợ cấp phải được xem xét lại sau mỗi 5 năm.

Bộ Thương mại đã khởi xướng đợt xem xét lại đầu tiên đối với lệnh chống trợ cấp đối với phân bón phosphat của Morocco vào ngày 2/3, với thời hạn gia hạn để công bố kết quả sơ bộ là ngày 20/7/2026. Ngoài ra, Bộ Thương mại cũng đã công bố thông báo về việc khởi xướng đợt xem xét lại đầu tiên đối với phân bón phosphat từ Nga vào ngày 2/3. Bộ Thương mại cho biết vào ngày 30/6 rằng việc bãi bỏ lệnh chống trợ cấp đối với Nga "có khả năng dẫn đến việc tiếp tục hoặc tái diễn các khoản trợ cấp có thể bị chống trợ cấp" với biên độ phá giá bình quân gia quyền là 24,11% đối với EuroChem, 14,64% đối với JSC Apatiti và 16,64% đối với tất cả các công ty khác.

Platts, thuộc S&P Global Energy, ghi nhận giá monoammonium phosphate tại New Orleans ở mức 764 USD/tấn FOB và diammonium phosphate tại New Orleans ở mức 784 USD/tấn FOB, cả hai đều thấp hơn so với tuần trước vào ngày 25/6.

Theo SP Global