Nguồn cung gạo dự kiến ​​sẽ giảm trong năm nay do nông dân giảm diện tích gieo trồng trên khắp châu Á vì thiếu phân bón và giá nhiên liệu tăng vọt do chiến tranh Iran, cùng với hiện tượng El Nino đang nổi lên cũng sẽ làm giảm sản lượng của loại lương thực chủ yếu được tiêu thụ nhiều nhất thế giới. Gạo là yếu tố trung tâm đối với an ninh lương thực toàn cầu, và ngay cả những gián đoạn nguồn cung nhỏ cũng có thể lan rộng khắp các quốc gia, đẩy giá cả lên cao và gây áp lực lên ngân sách hộ gia đình, đặc biệt là đối với người tiêu dùng nhạy cảm về giá cả ở châu Á và châu Phi. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) vào tháng 4 đã dự báo sản lượng gạo sẽ tăng 2% lên mức cao kỷ lục vào năm 2025/26.

Những ảnh hưởng của chiến tranh Iran đang tác động đến nông dân ở các nước xuất khẩu hàng đầu như Thái Lan và Việt Nam cũng như Philippines và Indonesia, những nước phụ thuộc vào nhập khẩu, theo lời các nhà trồng trọt và thương nhân. Chiến tranh đã làm gián đoạn luồng nhiên liệu và phân bón qua eo biển Hormuz, một điểm nghẽn quan trọng kết nối vùng Vịnh với thị trường toàn cầu. Nông dân sản xuất nhỏ lẻ ở Đông Nam Á cũng đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng khi hiện tượng thời tiết El Nino dự kiến ​​sẽ mang đến điều kiện nóng hơn, khô hơn cho khu vực trong nửa cuối năm nay. "Nông dân ở một số quốc gia đã bắt đầu trồng lúa và đang giảm sử dụng vật tư hơn vì giá tăng", Maximo Torero, kinh tế trưởng của FAO Liên Hợp Quốc, cho biết. "Chúng ta sẽ chứng kiến ​​tình trạng nguồn cung toàn cầu khan hiếm hơn trong nửa cuối năm nay và đầu năm tới."

Năm 2008, việc các nhà cung cấp chính hạn chế xuất khẩu đã đẩy giá gạo tăng hơn gấp đôi, khoảng 1.000 USD/tấn, gây ra bất ổn ở một số quốc gia. Gần đây hơn, tình trạng khan hiếm nguồn cung trong giai đoạn 2022-2023, trầm trọng hơn do các hạn chế xuất khẩu của Ấn Độ, đã đẩy giá lên và dẫn đến tình trạng mua hàng hoảng loạn.

Gián đoạn chuỗi cung ứng

Thương mại gạo đang phải đối mặt với tình trạng tắc nghẽn chuỗi cung ứng. "Logistics đã trở thành một cơn ác mộng, đặc biệt là ở châu Á do thiếu bao polypropylene, số lượng xe tải vận chuyển gạo đến các cảng bị hạn chế và bản thân hoạt động vận chuyển cũng bị gián đoạn", một thương nhân có trụ sở tại Singapore làm việc cho một công ty thương mại gạo hàng đầu thế giới cho biết, người này yêu cầu được giấu tên vì không được phép phát ngôn với truyền thông. Trong khi tình trạng thiếu phân bón và hạn hán đã làm giảm năng suất các vụ mùa nhỏ đang được thu hoạch ở Đông Nam Á, vụ mùa tiếp theo có thể sẽ phải đối mặt với sự sụt giảm lớn hơn.

Ấn Độ, Thái Lan và Philippines trồng vụ chính vào tháng 6 và tháng 7, trong khi Việt Nam và Indonesia hiện đang gieo trồng vụ thứ hai. Hầu hết các nhà sản xuất châu Á trồng hai hoặc ba vụ lúa mỗi năm.

Nông dân giảm diện tích trồng lúa

Bà Sripai Kaew-Eam, một nông dân 60 tuổi ở tỉnh Chai Nat, Thái Lan, cách Bangkok khoảng 151 km về phía bắc, cho biết giá phân bón và nhiên liệu tăng cao đã đẩy chi phí sản xuất lên khoảng 6.000 baht (183,99 đô la Mỹ) mỗi rai (0,4 mẫu Anh), từ khoảng 4.500 đến 5.000 baht của vụ trước, trong khi giá bà nhận được cho gạo chưa xay xát thu hoạch được là khoảng 6.200 baht mỗi tấn. Giá phân bón đã tăng lên 1.000 đến 1.200 baht mỗi bao, từ mức 850 baht, buộc bà phải giảm một nửa lượng sử dụng. "Giá phân bón cao, giá nhiên liệu cao", bà nói.

Philippines, nước nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới, cũng đang đối mặt với tình hình tương tự. "Một số nông dân hiện đang nói rằng họ có thể sẽ không trồng trọt hoặc sẽ giảm lượng phân bón sử dụng, điều này chắc chắn sẽ làm giảm sản lượng", ông Arze Glipo, giám đốc điều hành của Quỹ Phát triển Nông thôn Tích hợp, cho biết. Sản lượng của cả nước có thể giảm tới 6 triệu tấn so với mức thông thường từ 19 triệu đến 20 triệu tấn. "Điều đó sẽ đẩy Philippines vào tình thế bấp bênh, vì nhập khẩu cũng không chắc chắn do các hạn chế xuất khẩu, khiến việc bù đắp bất kỳ sự thiếu hụt sản lượng nào trở nên vô cùng khó khăn", ông Glipo nói.

Tại Indonesia, nguồn cung phân bón không phải là một trở ngại nhưng hiện tượng El Nino dự kiến ​​sẽ làm giảm sản lượng. Cục thống kê Indonesia ước tính diện tích thu hoạch lúa trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5 sẽ giảm 10,6% xuống còn 3,85 triệu ha (9,5 triệu mẫu Anh), trong khi sản lượng gạo chưa xay xát sẽ giảm 11,12% xuống còn 20,68 triệu tấn. Bất chấp những lo ngại về nguồn cung, thế giới vẫn có lượng dự trữ gạo dồi dào sau nhiều năm sản lượng bội thu, với Ấn Độ, nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới, đang nắm giữ kỷ lục 42 triệu tấn, tương đương khoảng một phần năm tổng lượng dự trữ toàn cầu, theo dữ liệu của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, giúp giảm thiểu bất kỳ sự sụt giảm nào trong sản lượng toàn cầu. 

Giá của hầu hết các loại gạo hiện đang ổn định nhưng có khả năng sẽ tăng ngay cả khi tình hình ở eo biển Hormuz được giải quyết ngay lập tức, ông Torero của FAO cho biết. Việc mở lại eo biển sớm sẽ tránh được một vấn đề lớn về nguồn cung nhưng "nếu chúng ta không mở lại eo biển này trong hai đến ba tuần tới, tình hình sẽ trở nên khá nghiêm trọng", ông nói.

Theo Reuters