Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đã cảnh báo rằng hiện tượng thời tiết El Nino đang nổi lên có thể gây ra cú sốc hệ thống cho thị trường toàn cầu, với các nhà phân tích ngành vận tải biển cảnh báo về khả năng gián đoạn nhu cầu than đá ở châu Á và dòng chảy thương mại nông sản khi hiện tượng khí hậu này diễn ra đến giữa năm 2026.

Trong báo cáo ngày 5/6, WEF cho biết El Nino không chỉ đơn thuần là vấn đề thời tiết, mà còn cảnh báo rằng sự kiện năm 2026-2027 có thể ảnh hưởng đến một hành tinh vốn đã phải đối mặt với hệ thống lương thực dễ bị tổn thương, tài chính công yếu kém, thị trường năng lượng căng thẳng và bất ổn địa chính trị ngày càng gia tăng. Tổ chức này cho biết hiện tượng này có thể sẽ thử thách khả năng phục hồi của các thể chế vốn đã hoạt động gần đến giới hạn, với những hậu quả sâu rộng đối với thị trường hàng hóa và chuỗi cung ứng. Cảnh báo này được đưa ra khi Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) xác nhận vào ngày 2/6 về khả năng xảy ra hiện tượng El Nino là 80% trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2026, trong khi Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) ước tính khả năng hiện tượng này kéo dài đến đầu năm 2027 là 96%.

Các nhà phân tích thị trường vận tải biển cho biết thời điểm xảy ra hiện tượng thời tiết này trùng với thời điểm nhu cầu điện năng cao điểm ở châu Á, rủi ro gió mùa ở Ấn Độ và thời điểm hình thành vụ thu hoạch ngũ cốc ở các vùng sản xuất chính, tạo ra sự biến động tiềm tàng đối với giá cước vận chuyển. Đối với thị trường hàng rời khô, tác động lớn nhất dự kiến ​​sẽ ảnh hưởng đến việc vận chuyển than đá đến châu Á.

Nhu cầu điện năng cao điểm của Ấn Độ đã đạt 270,73 gigawatt, vượt quá dự báo của chính phủ về nhu cầu mùa hè là 270 GW, sau bốn ngày liên tiếp ghi nhận nhu cầu kỷ lục, theo dữ liệu của ngành vận tải biển. Than đá vẫn chiếm hơn 70% sản lượng điện của Ấn Độ, và một mùa hè nóng hơn, khô hơn dự kiến ​​sẽ kéo dài nhu cầu sử dụng điện từ than đá và làm chậm quá trình tái thiết nguồn dự trữ trong nước.

Tác động đến vận tải hàng hóa

Nhập khẩu than nhiệt điện của châu Á được dự báo đạt 76,26 triệu tấn trong tháng 5, tăng 23% so với tháng 4 và cao hơn mức của tháng 5 năm ngoái. Theo dữ liệu của Intermodal, lượng than nhập khẩu bằng đường biển từ Trung Quốc dự kiến ​​đạt 22,63 triệu tấn, trong khi từ Ấn Độ là 13,78 triệu tấn. Việc gia tăng vận chuyển than dự kiến ​​sẽ hỗ trợ nhập khẩu thêm vào Ấn Độ, chủ yếu từ Indonesia, Úc và Nam Phi, giúp hấp thụ nguồn cung từ các tàu Panamax và Kamsarmax ở Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. "Hiện tượng El Nino lại trở thành một yếu tố ảnh hưởng đến năm 2026, và tác động của nó đến vận tải hàng hóa có thể chủ yếu thông qua nhu cầu điện năng của châu Á, rủi ro mùa màng và sự dịch chuyển dòng chảy thương mại", các nhà phân tích vận tải biển tại Intermodal cho biết trong một báo cáo thị trường ngày 26/5. "Điểm quan trọng đối với vận tải biển là thời điểm; hiện tượng này đang diễn ra vào mùa hè ở Bắc bán cầu, khi nhu cầu điện năng của châu Á, rủi ro gió mùa Ấn Độ, sự gián đoạn thời tiết ở Thái Bình Dương và sự hình thành cây trồng ngũ cốc đều bắt đầu có ảnh hưởng cùng một lúc."

Tác động đến hàng hóa nông sản tạo ra một bức tranh phức tạp hơn cho thị trường vận tải biển. Hiện tượng El Nino dẫn đến lượng mưa giảm ở Úc, Indonesia và một số khu vực Nam Á, trong khi cải thiện điều kiện độ ẩm ở một số khu vực phía nam Nam Mỹ. Các dự báo hiện tại chỉ ra sản lượng lúa mì của Úc sẽ giảm 19% xuống còn 29 triệu tấn trong niên vụ 2026-2027, với xuất khẩu giảm 2,5 triệu tấn xuống còn 23,5 triệu tấn, theo dự báo của ngành công nghiệp được Intermodal trích dẫn. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cho biết El Nino đe dọa làm gián đoạn hơn nữa thị trường hàng hóa vốn đã chịu ảnh hưởng của rủi ro kinh tế, cảnh báo rằng thế giới phải chuẩn bị cho một cú sốc khí hậu chồng lên cú sốc chi phí sinh hoạt.

Theo WEF, gạo là một chỉ báo quan trọng vì nó vừa là mặt hàng giao dịch vừa là nhu yếu phẩm hàng ngày của hàng tỷ người. Nông dân châu Á đã giảm diện tích trồng lúa do chi phí năng lượng và phân bón tăng cao vì chiến tranh ở Trung Đông, và hiện tượng El Nino đe dọa nguồn cung mặt hàng lương thực chính được tiêu thụ nhiều nhất thế giới. Platts, thuộc S&P Global Energy, ghi nhận giá gạo Việt Nam 5% WR ở mức 405 USD/tấn FOB vào ngày 8/6, tăng 1 USD/tấn so với ngày hôm trước. Platts cũng ghi nhận giá gạo thơm 5% ở mức 489 USD/tấn FOB, giảm 1 USD/tấn so với ngày hôm trước.

Chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đối mặt với sự gián đoạn do hạn hán làm giảm mực nước sông và cản trở vận tải nội địa, lũ lụt gây thiệt hại cho đường sá, cảng biển, kho bãi và nhà máy chế biến, và nắng nóng làm giảm năng suất lao động trên khắp các ngành, WEF cho biết. Nông nghiệp đặc biệt dễ bị tổn thương vì chi phí đầu vào đang tăng lên trong khi rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng.

Tổ chức Y tế Thế giới đã cảnh báo rằng hiện tượng El Nino có liên quan đến căng thẳng do nhiệt độ cao, tiếp xúc với khói cháy rừng, các bệnh do côn trùng truyền, tác động đến sức khỏe do hạn hán và các cú sốc về dinh dưỡng. Tại các vùng vốn đã nóng, hiện tượng này có thể đẩy nhiệt độ vượt quá ngưỡng an toàn đối với người lao động ngoài trời, người già, trẻ em và những người mắc bệnh mãn tính.

Thay đổi luồng thương mại

Đối với vận tải nông sản, các nhà phân tích vận tải cho biết, sự hỗ trợ có thể đến từ sự thay đổi luồng thương mại hơn là từ khối lượng hàng hóa cao hơn. Gió mùa Ấn Độ yếu hơn có thể làm tăng nhập khẩu dầu thực vật, đậu, ngũ cốc thức ăn gia súc và phân bón, trong khi nguồn cung dầu cọ của Indonesia và Malaysia có thể chuyển hướng thương mại dầu thực vật. Platts ghi nhận giá dầu cọ thô CFR WC Ấn Độ ở mức 1.232,50 USD/tấn vào ngày 8/6 cho lô hàng tháng 6, tăng 2,50 USD/tấn so với ngày 5/6.

Nam Mỹ có thể giành được thị phần xuất khẩu tương đối về đậu nành và khô dầu nếu thời tiết ở đó cải thiện trong khi mùa màng ở châu Á bị ảnh hưởng, tạo ra nhu cầu vận chuyển từ Đại Tây Dương sang châu Á nhiều hơn và việc tái định vị tàu, đặc biệt là trong phân khúc Supramax và Panamax. Platts lần cuối ghi nhận hợp đồng đậu nành SOYBEX FOB Santos cho lô hàng tháng 7 ở mức 443,33 USD/tấn vào ngày 5/6, giảm 7,17 USD/tấn so với đánh giá trước đó vào ngày 3/6.

"Do đó, kết luận về vận tải hàng hóa mang tính chọn lọc," Intermodal cho biết. "Hiện tượng El Nino có lợi hơn cho vận tải than so với vận tải ngũ cốc trong ngắn hạn. Nó hỗ trợ việc sử dụng vận tải hàng khô ở Thái Bình Dương thông qua nhu cầu điện năng của châu Á, đồng thời tạo ra rủi ro giảm giá đối với xuất khẩu ngũ cốc của Úc và rủi ro tăng giá đối với vận tải ngũ cốc và hạt có dầu ở Đại Tây Dương." Các nhà phân tích cho biết, phản ứng mạnh nhất đối với vận tải hàng hóa sẽ xảy ra nếu nhiệt độ cao, lượng mưa gió mùa yếu và sự gián đoạn nguồn cung từ Indonesia cùng xảy ra. Nếu không có sự kết hợp đó, El Nino dự kiến ​​sẽ đóng vai trò là yếu tố gây biến động hơn là một sự kiện tích cực toàn diện đối với giá cước vận tải.

Theo SP Global