Theo một nghiên cứu được công bố ngày 4/6 trên tạp chí Giao thông & Môi trường, các quy định bắt buộc về nhiên liệu sinh học trên toàn cầu đang leo thang, có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực và thiếu phân bón do cuộc khủng hoảng ở Trung Đông gây ra, khi các quốc gia chuyển hướng các mặt hàng nông sản và chất dinh dưỡng từ sản xuất lương thực để đáp ứng các mục tiêu nhiên liệu vận tải.

Phân tích cảnh báo rằng nếu các quy định pha trộn được đề xuất được thực hiện đầy đủ, nhu cầu nhiên liệu sinh học toàn cầu có thể tăng 70% vào năm 2030, làm gia tăng cạnh tranh về cây trồng, phân bón và đất nông nghiệp vào thời điểm chuỗi cung ứng vẫn bị gián đoạn do việc đóng cửa eo biển Hormuz. Nghiên cứu ước tính rằng các quy định bắt buộc về nhiên liệu sinh học hiện tại tiêu thụ khoảng 6,6 triệu tấn chất dinh dưỡng nitơ, phốt phát và kali, tương đương với khoảng 5% tổng lượng phân bón sử dụng toàn cầu và một nửa lượng xuất khẩu phân bón của Trung Đông. Áp lực đặc biệt gay gắt ở các quốc gia có nhiều quy định bắt buộc, với Indonesia và Mỹ dành lần lượt 17% và 11% nguồn cung cấp phân bón của họ chỉ để đáp ứng các yêu cầu về nhiên liệu sinh học, theo báo cáo. Tạp chí Transport & Environment cho biết những phát hiện này nhấn mạnh mâu thuẫn cấu trúc giữa chính sách năng lượng và an ninh lương thực, vì các mục tiêu nhiên liệu sinh học cứng nhắc tạo ra nhu cầu không linh hoạt đối với nguyên liệu đầu vào ngay cả trong thời kỳ thiếu hụt mùa màng nghiêm trọng và gián đoạn nguồn cung phân bón. "Mặc dù được quảng bá như một con đường dẫn đến độc lập năng lượng, nhưng cuộc chạy đua toàn cầu hướng tới nhiên liệu sinh học từ cây trồng cuối cùng lại làm sâu sắc thêm sự phụ thuộc vào nhập khẩu, gây ra tình trạng khó tiếp cận lương thực và đẩy nhanh sự suy thoái môi trường", nghiên cứu cho biết.

Báo cáo lưu ý rằng giá dầu cao do cuộc khủng hoảng Trung Đông gây ra đang thúc đẩy mạnh mẽ việc sử dụng nhiên liệu sinh học trên toàn cầu, nhưng các mục tiêu nhiên liệu sinh học ngày càng cao hơn lại có nguy cơ gây thêm áp lực lên thị trường lương thực và phân bón toàn cầu vốn đã eo hẹp.

Cạnh tranh nguồn nguyên liệu ngày càng gay gắt

Nghiên cứu cho thấy các quy định về nhiên liệu sinh học tương ứng với khoảng 40% lượng tồn kho cuối kỳ của các mặt hàng thiết yếu chính, đe dọa ngăn cản việc bổ sung đầy đủ nguồn dự trữ toàn cầu. Theo phân tích, các nhà xuất khẩu nguyên liệu nông nghiệp lớn như Brazil và Indonesia đang hạn chế xuất khẩu khi họ chuyển hướng nguồn nguyên liệu để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu sinh học trong nước ngày càng tăng, tạo ra sự khan hiếm giả tạo trên thị trường toàn cầu. Báo cáo cho biết mối đe dọa đối với nguồn dự trữ nguyên liệu đặc biệt rõ rệt đối với dầu thực vật và đường, vốn có nhu cầu toàn cầu về biodiesel và ethanol đã vượt quá nguồn cung toàn cầu trước khủng hoảng.

Tạp chí Transport & Environment cho biết các quốc gia bao gồm Mỹ, Brazil, Ấn Độ và Indonesia đang đẩy mạnh các mục tiêu về nhiên liệu sinh học để ứng phó với khủng hoảng. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ gần đây đã thực thi các yêu cầu mạnh mẽ về nhiên liệu tái tạo cho năm 2026 và 2027 và đang xem xét nâng giới hạn pha trộn ethanol lên 15%, có khả năng làm tăng tổng nhu cầu nhiên liệu sinh học lên 40% trong thời gian ngắn, nghiên cứu lưu ý. Theo báo cáo, Ấn Độ và Brazil đang đẩy nhanh kế hoạch bắt buộc pha trộn nhiên liệu sinh học, trong khi các nước ASEAN, bao gồm Indonesia, Malaysia và Thái Lan, đang tăng mạnh mục tiêu nhiên liệu sinh học để giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch. Nghiên cứu cảnh báo rằng nếu các quy định bắt buộc về nhiên liệu sinh học trên toàn cầu đạt 20% nhu cầu dầu diesel và xăng, thì khối lượng hiện tại cần phải tăng gấp năm lần, đòi hỏi thêm 130 triệu ha đất nông nghiệp, tương đương với diện tích của Nam Phi.

Báo cáo cho biết, sự gia tăng như vậy có nguy cơ dẫn đến sự xâm lấn các hệ sinh thái tự nhiên, gây ra nạn phá rừng và phát thải khí nhà kính, cũng như các hậu quả sinh thái như suy giảm chất lượng đất, cạn kiệt nguồn nước và mất đa dạng sinh học.

Rủi ro lớn khi phụ thuộc vào phân bón 

Dựa trên dữ liệu thương mại Comtrade năm 2024 của Liên Hợp Quốc, nghiên cứu cho thấy các nhà sản xuất nhiên liệu sinh học hàng đầu nhập khẩu khoảng một nửa lượng phân bón từ Nga, Trung Quốc và Trung Đông. Ấn Độ, châu Âu và Brazil nhập khẩu gần hai phần ba lượng phân bón từ các khu vực này, tạo ra một nghịch lý khi các quốc gia tăng cường các quy định bắt buộc về nhiên liệu sinh học để đạt được sự độc lập về năng lượng trong khi khả năng sản xuất nhiên liệu này vẫn phụ thuộc vào nguyên liệu hóa học nhập khẩu từ nước ngoài.

Báo cáo lưu ý rằng khoảng 1/3 lượng xuất khẩu phân bón nitơ toàn cầu và 20% khí tự nhiên hóa lỏng, nguyên liệu chính để sản xuất nitơ, đi qua eo biển Hormuz, hiện đang bị hạn chế do xung đột khu vực. Tạp chí Giao thông & Môi trường cho biết cú sốc hiện tại về giá phân bón vẫn chưa hoàn toàn chuyển thành chi phí nhiên liệu sinh học, vì cây trồng nhiên liệu sinh học hiện nay được trồng bằng phân bón và nhiên liệu đã được đảm bảo trước đợt tăng giá năng lượng năm 2026.

Tuy nhiên, nếu giá phân bón vẫn ở mức cao kỷ lục cho đến cuối năm, thì việc chuyển giá này sẽ trở nên không thể tránh khỏi, nghiên cứu cảnh báo. Kết hợp với hiện tượng El Niño được dự báo, đe dọa làm gián đoạn năng suất cây trồng tại các trung tâm nhiên liệu sinh học quan trọng như Brazil và Đông Nam Á, sự chồng chéo giữa tình trạng khan hiếm nguyên liệu đầu vào và biến động khí hậu đang tạo ra một cơn bão hoàn hảo, báo cáo cho biết.

Nghiên cứu khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách nên ưu tiên sản xuất lương thực hơn nhiên liệu sinh học, trang bị cho các chính sách nhiên liệu sinh học các cơ chế phanh khẩn cấp để hủy bỏ đóng góp của nhiên liệu sinh học thế hệ thứ nhất vào các quy định trong trường hợp giá lương thực tăng đột biến, và chuyển đổi khỏi nhiên liệu sinh học từ cây trồng bằng cách đẩy nhanh quá trình điện khí hóa và tăng cường đầu tư vào nhiên liệu điện tử tái tạo. Platts, một phần của S&P Global Energy, ghi nhận giá dầu đậu tương Brazil giao tại Paranaguá (FOB) vào ngày 3/6 ở mức 1.195,13 USD/tấn, tăng 11,03 USD/tấn so với ngày 2/6.

Theo SP Global