Thay vì chỉ đơn thuần tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển, hậu cần ngày càng được xem là “biến số quan trọng” ảnh hưởng đến hiệu quả từ trang trại đến thị trường. Thực tế này đang thúc đẩy sự chuyển dịch sang việc tổ chức lại các liên kết sản xuất, phân phối và cung ứng để tăng cường khả năng phục hồi và duy trì tăng trưởng xuất khẩu.

Trong công văn chính thức về các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 được ban hành gần đây, Thủ tướng Phạm Minh Chinh nhấn mạnh sự cần thiết phải phát triển và nâng cấp cơ sở hạ tầng giao thông, hệ thống kho bãi, cảng biển nước sâu và các trung tâm logistics để đáp ứng nhu cầu xuất nhập khẩu hàng hóa. Ông cũng kêu gọi tăng cường năng lực và thị phần của các doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam trong vận tải hàng hóa quốc tế.

Tác động lan rộng

Ông Nguyễn Văn Thích, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã lúa Xá Nô Mekong tại thành phố Cần Thơ, Đồng bằng sông Cửu Long, cho biết chi phí vận chuyển tăng cao đang gây áp lực lên toàn bộ chuỗi sản xuất. Chi phí vận chuyển lúa từ đồng ruộng đến nhà máy chế biến đã tăng 30-50% trước vụ thu hoạch đông xuân và dự kiến ​​sẽ tiếp tục biến động, đặc biệt là ở các vùng sâu vùng xa. Đáng chú ý, những sự gia tăng này còn trầm trọng hơn do giá phân bón tăng cao và chi phí thuê máy móc thu hoạch tăng 30-40%, đẩy chi phí đầu vào tổng thể lên cao. Kết quả là, lợi nhuận bình quân trên mỗi hecta có thể giảm 15-20%, làm giảm ý muốn tái đầu tư của nông dân.

Ngành thủy sản cũng đối mặt với những thách thức tương tự. Các nhà xuất khẩu cho biết tác động tức thời nhất của căng thẳng đang diễn ra ở Trung Đông không phải là nhu cầu giảm mà là chi phí vận chuyển tăng vọt, rủi ro vận chuyển gia tăng và biến động giá nhiên liệu. Một số hãng vận tải biển đã tăng phụ phí từ 2.000-4.000 USD/container lạnh, cùng với các khoản phí rủi ro và nhiên liệu bổ sung. Chi phí vận chuyển nội địa cũng tăng cao do giá dầu diesel tăng, các công ty vận tải địa phương đã tăng phí khoảng 500.000 VND (gần 19 USD) cho mỗi container 40 feet. Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Xuất khẩu và Sản xuất Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu sang các thị trường trọng điểm như Mỹ, Nhật Bản và Tây Âu chưa gặp phải tác động trực tiếp lớn nào ngoài việc tăng giá cước vận chuyển. Tuy nhiên, các lô hàng sang Trung Đông và Nam Âu đang gặp khó khăn nghiêm trọng, một số nhà xuất khẩu đã tạm ngừng hoạt động do nguồn cung vận chuyển hạn chế và rủi ro gia tăng.

Tăng cường liên kết sản xuất, chủ động lập kế hoạch logistics

Các chuyên gia cho rằng việc tái cấu trúc sản xuất theo chuỗi giá trị là chìa khóa để giảm thiểu áp lực logistics.

Ông Đồng Văn Canh, Giám đốc Hợp tác xã Nông trại Xanh Mới, nhận định rằng việc áp dụng các phương thức canh tác quy mô lớn, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long đã giúp cải thiện năng suất và chất lượng lúa, tạo điều kiện bù đắp chi phí vận chuyển ngày càng tăng. Quan trọng hơn, sản xuất tập trung liên kết thông qua các hợp tác xã cho phép thu gom, lưu trữ và vận chuyển hiệu quả hơn, từ đó giảm chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm. Ngược lại, sản xuất phân tán quy mô nhỏ có xu hướng làm tăng chi phí vận chuyển và làm giảm hiệu quả tổng thể.

Tuy nhiên, vận tải quốc tế vẫn dễ bị ảnh hưởng bởi căng thẳng địa chính trị. Các xung đột gần đây liên quan đến Mỹ, Israel và Iran đã làm gia tăng rủi ro dọc theo các tuyến đường hàng hải quan trọng như eo biển Hormuz và kênh đào Suez, có khả năng làm tăng chi phí, gián đoạn vận chuyển và định hình lại cách thức thị trường nhập khẩu lựa chọn đối tác. Ông Đỗ Ngọc Hùng, Tham tán Thương mại kiêm Trưởng Văn phòng Thương mại Việt Nam tại Mỹ, cho biết các nhà nhập khẩu Mỹ đang trở nên thận trọng hơn, ưu tiên các nhà cung cấp có khả năng đảm bảo giao hàng ổn định, minh bạch và linh hoạt về điều khoản thương mại. Do đó, các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ phải duy trì tính cạnh tranh về giá mà còn phải thể hiện sự nhất quán trong giao hàng, độ tin cậy trong thực hiện hợp đồng và năng lực quản lý rủi ro mạnh mẽ trong logistics quốc tế. Hiệp hội các doanh nghiệp logistics Việt Nam (VASEP) kêu gọi Bộ Công Thương và các cơ quan chức năng xem xét các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong bối cảnh chi phí logistics và nhiên liệu tăng cao, đồng thời tăng cường phối hợp với các hãng vận tải biển quốc tế để giúp ổn định các tuyến vận tải phục vụ xuất khẩu.

Ông Ngô Khắc Lê, Phó Tổng thư ký Hiệp hội các doanh nghiệp logistics Việt Nam, khuyến nghị các doanh nghiệp rà soát hợp đồng vận chuyển và vận đơn, đặc biệt là các điều khoản về rủi ro chiến tranh và sai lệch tuyến đường, bổ sung các điều khoản về thay đổi tuyến đường hoặc dỡ hàng ngoài kế hoạch. Ông cũng khuyến nghị tăng cường bảo hiểm logistics để bao gồm các rủi ro địa chính trị mới nổi, đa dạng hóa các tuyến vận tải và cảng trung chuyển để giảm sự phụ thuộc vào một kênh duy nhất, xây dựng kế hoạch dự phòng, xác định các cảng thay thế, áp dụng các phương thức vận tải linh hoạt và xây dựng quan hệ đối tác với các kho ngoại quan và nhà cung cấp dịch vụ logistics tại các đầu mối trung chuyển trọng điểm để tăng cường khả năng phục hồi.

Theo VNA