Sáng kiến ​​"Gạo Cao Cấp" là một khái niệm chính sách được Bộ trưởng Thương mại Suphajee Suthumpun đưa ra vào cuối năm 2025, với mục tiêu tăng giá trị gạo Thái Lan lên 5-10 lần thông qua việc tạo ra thị trường gạo cao cấp. Điều này sẽ tập trung vào việc chế biến gạo địa phương theo tiêu chuẩn cao, xây dựng thương hiệu toàn cầu và tạo ra giá trị gia tăng cho nông dân.

Gần đây, Tiểu ban Chính sách và Quản lý Lúa gạo Quốc gia (NPMC) về Sản xuất (ngày 11/2/2026) đã vạch ra dự án "Gạo Cao Cấp: Chất lượng Cao và Giá trị Gia tăng", với mục tiêu sản lượng 1 triệu tấn, bao gồm 700.000 tấn gạo carbon thấp và 300.000 tấn gạo hữu cơ. Dự án nhằm mục đích tăng thu nhập cho nông dân với ngân sách 586,2 triệu THB cho việc quản lý dự án.

Giáo sư Somporn Isvilanond, một học giả độc lập và nguyên nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Mạng lưới Tri thức Thái Lan - KNIT, đồng thời là thành viên ưu tú của NPMC về chính sách lúa gạo, đã chia sẻ quan điểm của mình với ông Thansettakij về dự án "Gạo cao cấp: Chất lượng cao và giá trị gia tăng", đặc biệt tập trung vào gạo hữu cơ và gạo carbon thấp. Ông lưu ý rằng thị trường này vẫn còn hạn chế và được coi là thị trường ngách, với người mua chính hiện nay là Liên minh Châu Âu (EU), nơi nhu cầu về gạo Thái Lan chưa cao. Các thị trường lớn hơn như Philippines và Indonesia vẫn chưa ưu tiên các tiêu chuẩn này. Tuy nhiên, gạo carbon thấp mang lại cơ hội trong tương lai, đặc biệt là khi Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh Châu Âu sẽ có hiệu lực đầy đủ trong 4-5 năm tới. Nếu Thái Lan không đáp ứng được tiêu chuẩn này, nước này có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh.

Chính phủ đang cung cấp các ưu đãi tài chính cho nông dân, với mức 500 THB/rai cho gạo carbon thấp và 800 THB/rai cho gạo hữu cơ. Giáo sư Somporn nhận thấy sự chuyển đổi từ "hỗ trợ miễn phí" sang "hỗ trợ có điều kiện" là một cách để khuyến khích nông dân nâng cao chất lượng sản xuất. Trong quá khứ, hỗ trợ tài chính không điều kiện đã dẫn đến việc nông dân thiếu khả năng thích ứng và phát triển kỹ năng.

So với các đối thủ cạnh tranh, Việt Nam đã dẫn đầu với chính sách sản xuất lúa phát thải carbon thấp trên 1 triệu ha (gần 6 triệu rai) để đáp ứng nhu cầu của Singapore và châu Âu. Việt Nam đã chuyển đổi thành công từ sản xuất lúa gạo hạt cứng giá rẻ sang sản xuất lúa gạo mềm, được bán trên thị trường với tên gọi “Gạo Jasmine”, có giá từ 500-520 USD/tấn. Chiến lược phát triển trọng điểm của Việt Nam dựa trên khẩu hiệu “3 Giảm, 3 Tăng” (giảm chi phí, giống, phân bón và thuốc trừ sâu đồng thời tăng chất lượng, hiệu quả và lợi nhuận), trong khi Thái Lan vẫn đang phải vật lộn với chi phí sản xuất cao và năng suất thấp trên mỗi rai.

Ông Pramote Charoensilp, Chủ tịch Hiệp hội Nông dân Thái Lan, chia sẻ rằng sau khi chính phủ đưa ra mô hình Lúa cao cấp tập trung vào lúa ít carbon và lúa hữu cơ, phản ứng từ phía nông dân khá thờ ơ. Nông dân vẫn lo ngại về chi phí ban đầu cao, đặc biệt là chi phí san phẳng ruộng bằng công nghệ laser, đòi hỏi đầu tư khoảng 2.000 THB/rai, một thách thức đáng kể đối với nhiều nông dân đang gặp khó khăn về vốn. Hơn nữa, có những lo ngại rằng tổng chi phí sản xuất sẽ cao hơn so với canh tác lúa truyền thống, trong khi năng suất có thể giảm. Giá bán vẫn chưa chắc chắn, làm dấy lên nghi ngờ liệu nó có đủ hấp dẫn để khuyến khích nông dân tham gia hay không. Thêm vào đó, các cuộc khảo sát nhà xuất khẩu cho thấy nhu cầu đối với loại gạo này vẫn còn tương đối thấp, càng làm giảm lòng tin của nông dân vào chương trình. Ông Pramote cho biết: “Kinh nghiệm từ dự án lúa hữu cơ trước đây, nơi nông dân phải đối mặt với sự chậm trễ trong thanh toán và chi phí sản xuất cao hơn, chỉ để bán sản phẩm với giá thấp, vẫn là một bài học quan trọng. Điều này đã dẫn đến sự sụt giảm đáng kể lòng tin đối với các dự án tương tự”.

Theo Nation Thailand