Các nhà xuất khẩu thủy sản có thêm cơ hội tiếp cận các thị trường giá trị cao hơn sau khi đàm phán với EFTA về một hiệp định thương mại tự do (FTA) kết thúc. Hiệp định này sẽ giúp Việt Nam đa dạng hóa xuất khẩu trong bối cảnh bất ổn thương mại toàn cầu ngày càng gia tăng. Hiệp định thương mại tự do (FTA) sẽ tăng cường khả năng tiếp cận các thị trường có nhu cầu cao đối với các sản phẩm thực phẩm cao cấp, phù hợp với chiến lược chuyển dịch xuất khẩu sang các sản phẩm có giá trị gia tăng cao của quốc gia Đông Nam Á này, hiệp hội cho biết.

Hiệp hội Xuất khẩu và Sản xuất Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, thỏa thuận thương mại này, bao gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, được ký kết trong bối cảnh các nhà xuất khẩu thủy sản đang phải đối mặt với chủ nghĩa bảo hộ ngày càng gia tăng và các yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm và tính bền vững tại các thị trường chính. Theo hiệp hội, các nhà xuất khẩu Việt Nam không nên cạnh tranh về giá mà nên tập trung vào các sản phẩm có giá trị cao hơn như tôm chế biến, tôm đông lạnh cao cấp, phi lê và cắt miếng cá basa, cá basa chế biến, cá ngừ, mực, bạch tuộc, cua, sò và các sản phẩm hải sản chế biến sẵn cho các chuỗi bán lẻ. VASEP kêu gọi các nhà xuất khẩu tuân thủ đầy đủ các yêu cầu về nguồn gốc xuất xứ, thủ tục chứng nhận, quy định về an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn kỹ thuật để được hưởng các mức thuế ưu đãi theo thỏa thuận thương mại. Để nắm bắt cơ hội từ hiệp định thương mại, các nhà xuất khẩu cần chuẩn bị kỹ lưỡng từ sớm về kiểm soát chất lượng, chứng nhận bền vững, hệ thống truy xuất nguồn gốc, tuân thủ quy định về xuất xứ và đóng gói, cũng như xây dựng mối quan hệ chặt chẽ hơn với các nhà bán lẻ, nhà nhập khẩu và nhà phân phối dịch vụ thực phẩm tại Thụy Sĩ, Na Uy và Iceland. Na Uy, Iceland và Liechtenstein là thành viên của Khu vực Kinh tế Châu Âu và tuân thủ chặt chẽ các tiêu chuẩn của EU, trong khi Thụy Sĩ duy trì các yêu cầu nghiêm ngặt tương tự về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường, thực tiễn lao động và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Để mở rộng thị phần tại các nước EFTA, các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần tăng cường các tiêu chuẩn trên toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nuôi trồng thủy sản và tàu đánh cá đến nhà máy chế biến, kho lạnh, đóng gói và chứng nhận bền vững.

Về lâu dài, VASEP cho rằng EFTA có thể trở thành một thị trường ngách có giá trị, giúp Việt Nam nâng cao cả giá trị và tính bền vững của xuất khẩu thủy sản, đồng thời củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu. Bên cạnh thương mại, FTA có thể tăng cường hợp tác về công nghệ và đầu tư vì Na Uy và Iceland được công nhận về chuyên môn trong nuôi trồng thủy sản biển, quản lý nghề cá, công nghệ chuỗi lạnh, chế biến thủy sản và logistics. VASEP cho biết thỏa thuận này có thể tạo ra cơ hội hợp tác trong chuyển giao công nghệ, cung cấp nguyên liệu, đầu tư, quản lý chuỗi cung ứng và phát triển sản phẩm. Đồng thời, mức thuế thấp hơn dự kiến ​​sẽ làm cho hàng nhập khẩu thủy sản từ các nước EFTA, đặc biệt là cá hồi, cá thu, cá tuyết, cá thịt trắng và các sản phẩm thủy sản đông lạnh của Na Uy và Iceland, cạnh tranh hơn trên thị trường Việt Nam. Điều này sẽ làm tăng cạnh tranh trong phân khúc bán lẻ cao cấp và cũng khuyến khích các nhà sản xuất trong nước nâng cao chất lượng sản phẩm, đầu tư vào chế biến gia tăng giá trị, tăng cường thương hiệu và hiện đại hóa hệ thống phân phối, hiệp hội cho biết.

Mặc dù xuất khẩu thủy sản sang khối EFTA vẫn còn khiêm tốn, nhưng sự tăng trưởng gần đây cho thấy tiềm năng chưa được khai thác. Năm 2025, xuất khẩu hải sản sang Thụy Sĩ tăng 15% so với cùng kỳ năm trước, đạt 34,1 triệu USD, trong khi xuất khẩu sang Na Uy tăng gần gấp đôi, tăng 95% lên 18,5 triệu USD. Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang Thụy Sĩ giảm 15% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 13,4 triệu USD, tương đương khoảng 0,3% tổng kim ngạch xuất khẩu hải sản của nước này. Tuy nhiên, xuất khẩu sang Na Uy tăng 36,7% lên 7 triệu USD trong cùng kỳ, riêng xuất khẩu tháng 5 tăng 11,5% so với cùng kỳ năm trước, đạt 1,64 triệu USD.

Theo VNA