Mặc dù Việt Nam ghi nhận thâm hụt thương mại gần 14 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2026, ngành nông nghiệp vẫn tiếp tục nổi bật là một đóng góp quan trọng vào thương mại quốc tế, tạo ra thặng dư 7,5 tỷ USD.

Khả năng phục hồi giữa những khó khăn ngày càng gia tăng

Mặc dù ngành nông nghiệp duy trì thặng dư đáng kể, con số này đã giảm 9,3% so với cùng kỳ năm ngoái do nhu cầu toàn cầu yếu hơn, căng thẳng địa chính trị và chi phí vận chuyển tăng cao ảnh hưởng đến hiệu quả xuất khẩu. Sự suy giảm này đã khiến ngành nông nghiệp khó vượt qua mức thặng dư thương mại kỷ lục 20,7 tỷ USD đạt được vào năm 2025. Tuy nhiên, ngành này một lần nữa đã chứng minh vai trò là một lực lượng ổn định cho nền kinh tế.

Xuất khẩu gạo minh họa cho khả năng phục hồi này. Mặc dù khối lượng và giá xuất khẩu chịu áp lực vào đầu năm, thặng dư thương mại của ngành vẫn tăng 3,7% lên 1,3 tỷ USD, nhờ nhập khẩu giảm. Đà xuất khẩu đã phục hồi vào tháng 5, với lượng hàng xuất khẩu đạt 1,1 triệu tấn, trong khi giá xuất khẩu trung bình tăng lên 500-520 USD/tấn, tăng 30-40 USD so với đầu năm. Sự trở lại dự kiến ​​của hiện tượng El Niño có thể tiếp tục hỗ trợ giá gạo bằng cách làm giảm sản lượng nông nghiệp ở một số khu vực châu Á. Các nhà quan sát thị trường tin rằng giá cả có thể quay trở lại mức đã thấy trong chu kỳ El Niño 2023–2024, khi Việt Nam xuất khẩu 9,1 triệu tấn gạo và thu về 5,6 tỷ USD.

Giáo sư Tiến sĩ Bùi Chí Bửu, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Nông nghiệp miền Nam, cho biết những rủi ro liên quan đến khí hậu dự kiến ​​sẽ hạn chế sản xuất lúa gạo toàn cầu trong dài hạn, tạo cơ hội cho Việt Nam củng cố vị thế là nhà cung cấp đáng tin cậy trên thị trường quốc tế. ​Ngành rau quả cũng mang lại kết quả khả quan khi thặng dư thương mại 1,4 tỷ USD, tăng 5,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Tăng trưởng dự kiến ​​sẽ tăng tốc khi mùa thu hoạch sầu riêng tăng tốc ở khu vực phía Nam và Tây Nguyên.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), xuất khẩu sầu riêng có thể tạo ra 4-4,5 tỷ USD trong năm nay. Do nhập khẩu chỉ chiếm một phần nhỏ trong hoạt động của ngành nên phần lớn doanh thu đóng góp trực tiếp vào thặng dư thương mại. Ngành này dự kiến ​​sẽ đạt thặng dư khoảng 6 tỷ USD vào năm 2026 nếu điều kiện hiện tại vẫn thuận lợi. ​Các sản phẩm khác, bao gồm dừa tươi và bưởi, cũng ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ. Ngoài Trung Quốc, nhu cầu từ các thị trường châu Âu như Hà Lan và Đức tiếp tục mở rộng. Trong khi đó, số lượng khiếu nại về an toàn thực phẩm liên quan đến dư lượng thuốc trừ sâu giảm cho thấy việc cải thiện việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế và chiến lược xuất khẩu theo định hướng thị trường hơn.

Nông nghiệp được coi là lợi thế chiến lược của Việt Nam

Khi sự chú ý của toàn cầu ngày càng tập trung vào an ninh lương thực, dinh dưỡng và phát triển bền vững, nông nghiệp đang nổi lên như một trong những lợi thế chiến lược quan trọng nhất của Việt Nam. Việt Nam đã xây dựng được khả năng cạnh tranh toàn cầu mạnh mẽ trên một số mặt hàng chủ chốt. Gạo đã được công nhận nhiều hơn ở các thị trường có giá trị cao hơn và cà phê tiếp tục được xếp hạng trong số các sản phẩm xuất khẩu hàng đầu thế giới, trong khi các loại trái cây nhiệt đới như sầu riêng, chuối, xoài và thanh long đang mở rộng dấu ấn tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các điểm đến cao cấp khác. Xuất khẩu thủy sản, đặc biệt là tôm và cá tra, vẫn là nguồn thu ngoại tệ chính. Các chuyên gia trong ngành tin rằng Việt Nam có thể thúc đẩy tăng trưởng hơn nữa bằng cách tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu thông qua chế biến tiên tiến, xây dựng thương hiệu, hậu cần kho lạnh và mô hình nông nghiệp tuần hoàn. Những biện pháp như vậy sẽ cho phép ngành tạo ra giá trị lớn hơn đồng thời tăng cường đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.

Tiến sĩ Trần Hữu Hiệp từ Đại học FPT ở Cần Thơ cho rằng nông nghiệp cần được công nhận là ngành kinh tế chiến lược chứ không chỉ đơn thuần là công nghiệp hỗ trợ khi Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao hơn. Ông nhấn mạnh ba ưu tiên phát triển ngành: mở rộng đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, xanh và giá trị gia tăng; cải thiện cơ sở hạ tầng có khả năng chống chọi với khí hậu và an ninh nguồn nước ở Đồng bằng sông Cửu Long; chuyển từ cách tiếp cận định hướng sản xuất sang mô hình kinh tế nông nghiệp theo nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn quốc tế và sở thích của người tiêu dùng, đồng thời củng cố thương hiệu quốc gia cho các sản phẩm xuất khẩu chủ lực./.

Theo ​VNA