Cuộc xung đột đang diễn ra ở Trung Đông đã đẩy giá phân bón tăng mạnh trên khắp châu Á kể từ cuối tháng 2/2026, nhưng sự tăng vọt chi phí đầu vào vẫn chưa dẫn đến mức tăng tương ứng đối với giá các loại cây trồng chủ chốt, tạo ra rủi ro trì hoãn đối với lợi nhuận của nông dân và quyết định gieo trồng cho mùa vụ sắp tới. Sự mất kết nối giữa giá phân bón tăng vọt và thị trường cây trồng ảm đạm phản ánh hiệu ứng trễ có thể làm thắt chặt lượng hàng xuất khẩu dư thừa và cuối cùng đẩy giá lương thực lên cao hơn, khi nông dân phải gánh chịu chi phí cao hơn hoặc giảm diện tích gieo trồng, các nhà phân tích cho biết.

Kể từ cuối tháng 2/2026, gián đoạn vận chuyển tại eo biển Hormuz đã khiến giá nitơ và phốt phát tăng vọt. Đặc biệt, giá phân bón nitơ đã tăng mạnh trên toàn cầu. Platts ghi nhận giá giá urê dạng hạt FOB Trung Đông ở mức 604-710 USD/tấn vào ngày 19/3, một bước nhảy vọt mạnh so với mức 436-494 USD/tấn vào ngày 26/2 trước khi cuộc xung đột bắt đầu. Giá urê dạng hạt tại Đông Nam Á đạt 750 USD/tấn FOB vào ngày 19/3, tăng từ mức 490-498 USD/tấn trước xung đột. Mặc dù vẫn chịu áp lực tăng, giá này thấp hơn mức cao nhất của năm 2022, và mức tăng này đưa giá vượt xa mức giá ghi nhận từ năm 2023.

Thị trường phốt phát cũng đối mặt với tình trạng tương tự. Giá DAP CFR Thái Lan của Platts đã tăng lên 850 USD/tấn vào ngày 19/3, so với mức 764-766 USD/tấn trước đó, do các nhà nhập khẩu gấp rút đảm bảo nguồn cung, được thúc đẩy bởi sự tăng vọt gần 200 USD/tấn của giá lưu huỳnh Trung Đông, một nguyên liệu thô quan trọng. Cú sốc giá này là kết quả trực tiếp của những gián đoạn nghiêm trọng về logistics, làm thắt chặt sự cân bằng cung cầu và tạo áp lực tăng giá rõ rệt đối với các sản phẩm chủ chốt như amoniac, urê và phốt phát amoni hóa. Quan trọng hơn, điều này cũng ảnh hưởng đến các nguyên liệu thô trong chuỗi giá trị này, cụ thể là khí tự nhiên và lưu huỳnh. Tình hình càng trở nên trầm trọng hơn khi Trung Quốc - một nhà sản xuất urê và phốt phát quan trọng trong khu vực - hầu như không tham gia vào thị trường xuất khẩu do các quy định kiểm soát hạn ngạch nghiêm ngặt, điều này đã loại bỏ một van giảm áp quan trọng cho thị trường toàn cầu đang căng thẳng.

Trong bối cảnh gián đoạn này, nguồn cung các loại phân bón thiết yếu trở nên khan hiếm, với các lô hàng hiện có được bán với giá cao. Mặc dù giá chào mua đã tăng lên để tranh giành nguồn cung hạn chế, nhưng tâm lý thận trọng đang nổi lên, và một số người mua đang lựa chọn trì hoãn việc mua hàng với hy vọng giá cả sẽ ổn định trở lại.

Giá nông sản không theo kịp giá đầu vào tăng cao

Mặc dù lạm phát chi phí đầu vào, tác động lên thị trường nông sản lại không đồng đều. Điều này thể hiện rõ nhất trong lĩnh vực gạo: giá gạo giao ngay do Platts ghi nhận đã giảm đều đặn kể từ tháng 9/2025 do nguồn cung toàn cầu dư thừa. Giá gạo trắng hạt dài 5% tấm FOB Ấn Độ trung bình đạt 343,95 USD/tấn vào tháng 2/2026, giảm gần 54 USD/tấn (13,5%) so với cùng kỳ năm ngoái, theo dữ liệu của Platts và được ghi nhận thấp hơn gần 11 USD/tấn ở mức 333 USD/tấn vào ngày 19/3. Trên cơ sở giao hàng tận nơi, giá gạo trắng hạt dài 5% tấm STX CFR Tây Phi của Platts chỉ tăng 20 USD/tấn lên 408 USD/tấn kể từ ngày 19/2, mức tăng chủ yếu là do chi phí vận chuyển cao hơn. Trên thị trường lúa mì, người mua ở Thái Lan đã chứng kiến ​​giá lúa mì thức ăn chăn nuôi giao tận nơi tăng 5%-13% (15-34 USD/tấn) kể từ ngày 28/2, theo dữ liệu đấu thầu của Platts. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn là nội dung của những giao dịch mua này: các lô hàng được mua trước và vận chuyển đến tận tháng 2/2027, điều mà nhiều nguồn tin mô tả là không phổ biến đối với việc mua trước thời hạn như vậy. Tuy nhiên, đối với Úc, nhà xuất khẩu lúa mì xay xát chủ chốt trong khu vực, giá FOB Australia APW chỉ tăng 4 USD/tấn kể từ ngày 27/2 lên 263 USD/tấn vào ngày 18/3, phản ánh nhu cầu yếu. "Đối với Úc, triển vọng lúa mì ngắn hạn vẫn tương đối ổn định nhờ các nguyên liệu đầu vào đã được mua trước", ông Zinkovski Vladimir, Trưởng bộ phận Cây trồng tại S&P Global Energy CERA cho biết. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng "lạm phát phân bón và năng lượng kéo dài - kết hợp với rủi ro El Niño ngày càng tăng - có thể làm giảm năng suất và thắt chặt thặng dư xuất khẩu, trong khi môi trường giá cao ổn định hiện tại cũng có thể gây ra sự sụt giảm nhu cầu."

Tác động chậm trễ

Những cú sốc về giá phân bón không tác động ngay lập tức đến thị trường cây trồng do độ trễ vốn có trong chu kỳ nông nghiệp. Điều này có nghĩa là cú sốc giá sẽ ảnh hưởng mạnh nhất đến những người hiện đang thu mua vật tư đầu vào cho các vụ gieo trồng sắp tới, nơi giá phân bón cao hơn có thể dẫn đến năng suất thấp hơn và cuối cùng là giá cây trồng cao hơn.

Tại Ấn Độ, nguồn cung phân bón có vẻ ổn định, và các chính sách hỗ trợ như Giá hỗ trợ tối thiểu và trợ cấp urê củng cố động lực của nông dân để duy trì việc gieo trồng cho mùa vụ Kharif. "Với điều này, việc giảm diện tích trồng lúa Kharif lớn dường như khó xảy ra", Dipanshi Agarwal, nhà phân tích chính về cây trồng khu vực châu Á Thái Bình Dương tại CERA, cho biết. Tuy nhiên, sự bảo vệ này có một mặt trái tiềm tàng. Nông dân Ấn Độ tiếp tục mua urê với giá cố định, giúp họ tránh được những cú sốc toàn cầu, nhưng tổn thất năng suất có thể là một rủi ro nếu nông dân chỉ dựa vào phân bón nitơ. "Việc Ấn Độ phụ thuộc vào diammonium phosphate, Muriate of Potash và các loại phân bón phức hợp nhập khẩu vẫn là một điểm yếu về cấu trúc", Agarwal nói. “Bất kỳ sự tăng giá nào trên toàn cầu hoặc sự gián đoạn nguồn cung đều có thể đẩy nông dân đến việc sử dụng urê được trợ cấp, làm trầm trọng thêm sự mất cân bằng dinh dưỡng và có nguy cơ gây thiệt hại năng suất.”

Alberto Persona, giám đốc Phân tích Phân bón và Bền vững tại S&P Global Energy, cho biết thêm rằng các chương trình trợ cấp và hỗ trợ nông nghiệp đã được mở rộng đáng kể ở nhiều quốc gia trong những cú sốc toàn cầu gần đây, bao gồm đại dịch COVID-19 và chiến tranh Nga-Ukraine. Mặc dù các chính sách này có ích, nhưng áp lực cuối cùng sẽ tìm được lối thoát. “Giá cao kéo dài chắc chắn sẽ được chuyển sang người tiêu dùng ở các mắt xích tiếp theo trong chuỗi giá trị,” Persona nói, mặc dù ông cũng nói thêm rằng “giá cao hơn hiện nay không nhất thiết hàm ý sự tăng tương ứng trong tổng chi phí nông trại vì nông dân có thể điều chỉnh tỷ lệ sử dụng của họ.” “Nhìn chung, tình hình vẫn đáng lo ngại, nhưng điều quan trọng là không nên phóng đại mức độ, tính tức thời và thời gian tác động đến sinh kế của mọi người – bất chấp những gì một số người có thể nói,” Persona nói.

Theo SP Global