Việc mở rộng tiếp cận tài chính xanh đang trở nên thiết yếu đối với quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp của Việt Nam, khi các doanh nghiệp tìm kiếm vốn để đầu tư vào công nghệ sạch hơn, hiện đại hóa sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế ngày càng khắt khe. Các doanh nghiệp cho rằng trở ngại lớn nhất trong việc giảm phát thải và chuyển đổi mô hình sản xuất vẫn là thiếu nguồn tài chính cần thiết để nâng cấp công nghệ, hiện đại hóa dây chuyền sản xuất và xây dựng hệ thống quản trị tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững toàn cầu.

Theo ông Giandomenico Zappia, Chủ tịch Ủy ban Tài chính Bền vững của EuroCham, tài chính bền vững không chỉ đơn thuần là phát hành trái phiếu xanh hay cung cấp các khoản vay ưu đãi, mà là thay đổi cách các tổ chức tài chính đánh giá giá trị và rủi ro của các dự án đầu tư. Ông lưu ý rằng các dự án có chi phí ban đầu thấp nhưng tiêu thụ năng lượng cao, phát thải đáng kể hoặc hiệu suất môi trường kém cuối cùng có thể trở thành những khoản đầu tư kém hấp dẫn. Ngược lại, các tòa nhà xanh có thể giảm chi phí vận hành, cải thiện tỷ lệ lấp đầy, tăng giá trị tài sản và thu hút dòng vốn quốc tế. Tại nhiều thị trường phát triển, các tòa nhà xanh được chứng nhận thường có giá thuê cao hơn từ 5-7% và hấp dẫn các nhà đầu tư hơn so với các bất động sản thông thường. Ông Zappia cho biết Việt Nam đang từng bước đặt nền móng cho thị trường tài chính xanh bằng cách giới thiệu hệ thống phân loại xanh quốc gia, mở rộng tín dụng xanh và phát triển thị trường trái phiếu xanh. Tuy nhiên, với dư nợ tín dụng bất động sản đạt khoảng 2 triệu tỷ đồng vào cuối năm 2025, ưu tiên không chỉ là tăng cường cho vay mà còn đảm bảo dòng vốn chảy vào các dự án có khả năng tạo ra giá trị bền vững lâu dài.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Ủy viên Hội đồng Thành viên Ngân hàng Nông nghiệp, cho biết chuyển đổi xanh đã trở thành định hướng chiến lược của các ngân hàng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp đạt được mục tiêu tăng trưởng xanh và cam kết phát thải ròng bằng 0 của Việt Nam vào năm 2050. Năm 2025, Ngân hàng Nông nghiệp đã phân bổ khoảng 400 nghìn tỷ đồng cho các chương trình cho vay ưu đãi tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao và sạch, chế biến nông lâm thủy sản và các dự án sản xuất thân thiện với môi trường. Ngân hàng cũng phát hành trái phiếu xanh tư nhân trị giá 5 nghìn tỷ đồng, đánh dấu sự chuyển dịch sang huy động vốn có mục đích vì phát triển bền vững.

Các tổ chức tài chính quốc tế cũng đang mở rộng các kênh hỗ trợ giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn tài chính xanh. Theo ông Vũ Hồng Phong, Chuyên gia Xây dựng Xanh EDGE tại IFC – một thành viên của Nhóm Ngân hàng Thế giới, chứng nhận xây dựng xanh không còn chỉ là một tiêu chuẩn kỹ thuật mà đã trở thành “hộ chiếu” giúp doanh nghiệp tiếp cận các khoản vay xanh, trái phiếu xanh và đầu tư quốc tế. Khi hiệu quả năng lượng, tiết kiệm nước và giảm phát thải được đo lường theo các tiêu chuẩn quốc tế, các tổ chức tài chính sẽ có cơ sở vững chắc hơn để đánh giá chất lượng tài sản và rủi ro dự án.

Một số dự án của Việt Nam đã nhận được tài trợ quốc tế nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, bao gồm khoản vay hợp vốn 150 triệu USD cho hệ thống Vinschool và trái phiếu xanh do Tập đoàn Nhựa Bình Thuận phát hành với sự bảo lãnh của GuarantCo.

Theo bà Chu Thị Lan Hương, Cố vấn ESG tại Techcombank và Phó Chủ tịch Ủy ban Tài chính Bền vững EuroCham, Việt Nam sẽ cần khoảng 368 tỷ USD vào năm 2040 để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Riêng ngành xây dựng đã chiếm 36-40% tổng lượng tiêu thụ năng lượng của cả nước và khoảng một phần tư lượng khí thải nhà kính, cho thấy sự cần thiết của các giải pháp tài chính hiệu quả. Bà cho biết các doanh nghiệp hiện có thể tiếp cận các công cụ huy động vốn, bao gồm tín dụng xanh, trái phiếu xanh, trái phiếu liên kết bền vững và tài trợ ưu đãi từ các tổ chức quốc tế. Tuy nhiên, các nhà đầu tư ngày càng ưu tiên các "dự án xanh khả thi về mặt tài chính" không chỉ đáp ứng các tiêu chí môi trường mà còn chứng minh được tính khả thi về mặt thương mại, quản lý rủi ro minh bạch và triển vọng hoàn trả rõ ràng.

Để tiếp cận nguồn tài chính xanh, các doanh nghiệp cần định lượng rõ ràng mức tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và hiệu quả hoạt động, đồng thời thiết lập một hệ thống dữ liệu ESG minh bạch ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Các chuyên gia cho biết, khi các tiêu chuẩn carbon và ESG ngày càng trở nên quan trọng trong thương mại toàn cầu, tài chính xanh đang phát triển vượt ra ngoài vai trò là công cụ tài trợ, trở thành chất xúc tác cho việc tái cấu trúc mô hình sản xuất. Bằng cách hướng vốn vào các dự án tiết kiệm năng lượng, phát thải thấp và ứng dụng công nghệ, các doanh nghiệp có thể tăng cường khả năng cạnh tranh, đáp ứng các yêu cầu thương mại mới nổi và xây dựng nền tảng cho sự tăng trưởng bền vững, đồng thời củng cố khả năng cạnh tranh của họ trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo VNA