Trung Quốc vẫn là thị trường xuất khẩu trái cây và rau quả lớn nhất của Việt Nam, ngay cả khi chính phủ nước này thắt chặt kiểm soát nhập khẩu và nâng cao các quy định về an toàn thực phẩm. Xuất khẩu rau quả của Việt Nam đang mở rộng nhanh chóng sang thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, từ ngày 1/6, Trung Quốc bắt đầu thực thi các quy định mới đối với 2.589 mặt hàng nông sản nhập khẩu.

Theo Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, xuất khẩu rau quả của Việt Nam ước tính đạt 2,98 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2026, tăng 29,4% so với cùng kỳ năm 2025. Thống kê cũng cho thấy tỷ trọng sản phẩm chế biến tăng từ 29,33% trong 4 tháng đầu năm 2025 lên 35,82% trong cùng kỳ năm 2026, giúp giảm sự phụ thuộc vào tính thời vụ của trái cây tươi. Trong khi đó, các sản phẩm xuất khẩu thông qua các kênh chính thức theo nghị định thư song phương với Trung Quốc tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng ổn định. Sầu riêng tươi và đông lạnh vẫn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ngành, chiếm 14,26% tổng giá trị xuất khẩu rau quả. Xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam tăng mạnh 59,7% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 293,13 triệu USD trong bốn tháng đầu năm 2026.

Trung Quốc vẫn là nước mua rau quả lớn nhất của Việt Nam, chiếm 49,5% tổng giá trị xuất khẩu của ngành này trong bốn tháng đầu năm nay. Đáng chú ý, theo Báo cáo Triển vọng Nông nghiệp Trung Quốc 2026-2035, nhu cầu tiêu dùng trên thị trường ngày càng phân khúc sau đỉnh điểm chi tiêu Tết Nguyên đán. Trong khi nhu cầu đối với một số sản phẩm chủ lực giảm, các loại trái cây nhiệt đới như sầu riêng, dừa tươi và mít - những mặt hàng mà Việt Nam có năng lực sản xuất mạnh - cùng với các loại trái cây cao cấp như việt quất, vẫn rất được người tiêu dùng ưa chuộng. Kết quả là, nhu cầu của Trung Quốc đối với trái cây nhiệt đới nhập khẩu chất lượng cao tiếp tục tăng mạnh. Trong 4 tháng đầu năm 2026, nhập khẩu trái cây, rau quả và các sản phẩm chế biến của Trung Quốc đạt 8,04 tỷ USD, tăng 3,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Sầu riêng, chuối, thanh long và dừa tươi nằm trong số những sản phẩm nhập khẩu nhiều nhất. Trung Quốc đã chi 1,7 tỷ USD để nhập khẩu gần 356.300 tấn sầu riêng, tăng đáng kể 253,8% về khối lượng và 207,2% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái.

Thái Lan vẫn là nhà cung cấp sầu riêng hàng đầu của Trung Quốc với 288.550 tấn, tiếp theo là Việt Nam với 62.880 tấn. Trong số ba nhà cung cấp rau quả lớn nhất của Trung Quốc, nhập khẩu từ Chile giảm trong khi nhập khẩu từ Thái Lan và Việt Nam tăng mạnh. Thị phần nhập khẩu rau quả của Thái Lan vào Trung Quốc tăng từ 18,44% lên 26,82%, trong khi thị phần của Việt Nam tăng từ 11,71% lên 14,54%. Tuy nhiên, từ ngày 1 tháng 6 năm 2026, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chính thức thực hiện Quyết định 280, đưa ra các yêu cầu về giấy tờ mới đối với 2.589 sản phẩm thuộc 20 nhóm nông sản, bao gồm tất cả các loại trái cây, rau tươi và gia vị như ớt, tiêu và quế.

Theo quy định mới, hàng hóa nhập khẩu chỉ được thông quan nếu kèm theo thư xác nhận và mã số đăng ký doanh nghiệp nước ngoài trùng khớp chính xác với tờ khai hải quan. Việc thực hiện Quyết định 280 báo hiệu sự chuyển dịch của các cơ quan hải quan Trung Quốc từ kiểm tra dựa trên số lượng sang đánh giá kiểm dịch dựa trên rủi ro nghiêm ngặt hơn tại các cửa khẩu biên giới. Cục Xuất Nhập khẩu lưu ý rằng việc đánh giá rủi ro theo Nghị định 280 tập trung vào các lĩnh vực như nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và chế biến, điều kiện vận chuyển và bảo quản, hồ sơ tuân thủ và thông lệ quy định quốc tế. Các chuyên gia thương mại nông nghiệp dự báo nhập khẩu trái cây của Trung Quốc sẽ đạt gần 15 triệu tấn vào năm 2026. Đồng thời, Trung Quốc đang tiếp tục đa dạng hóa nguồn cung bằng cách ký kết thêm các nghị định thư kiểm dịch thực vật với các nước xuất khẩu. Ví dụ, Tổng cục Kiểm soát và Phòng chống Dịch bệnh Trung Quốc (GACC) đã phê duyệt nhập khẩu chính thức mít tươi Việt Nam từ ngày 1/6 và đang đẩy nhanh quá trình xem xét nhập khẩu dừa tươi và sầu riêng đông lạnh từ các nước láng giềng. Cục Xuất Nhập khẩu tin rằng Trung Quốc sẽ vẫn là một thị trường tiềm năng lớn cho các nhà xuất khẩu trái cây và rau quả, bao gồm cả Việt Nam, cho đến cuối năm 2026.

Tuy nhiên, thị trường ngày càng khắt khe hơn về chất lượng sản phẩm và tiêu chuẩn tuân thủ. Do đó, triển vọng xuất khẩu trong những tháng tới sẽ phụ thuộc rất nhiều vào khả năng của các nhà xuất khẩu trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn GAP, kiểm soát dư lượng thuốc trừ sâu và đảm bảo tính minh bạch trong suốt quá trình đóng gói và chế biến.

Theo VNS