Việt Nam đang tìm kiếm các giải pháp để mở rộng thị trường xuất khẩu gạo trong bối cảnh nguồn cung trong và ngoài nước tăng cao, trong khi giá xuất khẩu có xu hướng giảm, gây áp lực lên giá gạo trong nước và thu nhập của nông dân.

Đồng bằng sông Cửu Long, vùng trồng lúa chính của cả nước, hiện đang bước vào mùa thu hoạch cao điểm vụ đông xuân. Trong bối cảnh này, chính quyền và các doanh nghiệp được khuyến khích đẩy nhanh việc thu mua gạo để ổn định giá cả, đảm bảo lợi nhuận cho nông dân và thúc đẩy xuất khẩu gạo bền vững.

Từ đầu năm đến giữa tháng 3, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo trị giá 826,2 triệu USD, với giá xuất khẩu bình quân là 477,6 USD/tấn, giảm 10,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Sự sụt giảm này phản ánh nguồn cung dồi dào cả trong và ngoài nước, trong khi nhu cầu từ một số thị trường nhập khẩu truyền thống đã suy yếu. Các nước mua chính như Indonesia, Malaysia và Philippines đã giảm nhập khẩu do tăng cường dự trữ trong nước và đảm bảo an ninh lương thực. Indonesia thậm chí đang xem xét việc dần dần quay trở lại thị trường xuất khẩu gạo khu vực khi sản lượng trong nước được cải thiện. Các yếu tố địa chính trị cũng đã ảnh hưởng đến xuất khẩu. Các xung đột ở Trung Đông đã làm gián đoạn các tuyến vận chuyển và làm tăng chi phí hậu cần, ảnh hưởng đến các lô hàng không chỉ đến khu vực mà còn đến thị trường châu Âu.

Hiện nay, Việt Nam canh tác hơn 7 triệu ha lúa mỗi năm, sản lượng ước tính 43,6 triệu tấn. Trong đó, khoảng 15,46 triệu tấn lúa – tương đương 7,73 triệu tấn gạo – có thể xuất khẩu. Trong ngắn hạn, chính phủ đã chỉ đạo chính quyền địa phương phối hợp với các doanh nghiệp và hợp tác xã để đảm bảo thu mua lúa kịp thời trong mùa thu hoạch chính, tránh tình trạng lúa thu hoạch không bán được. Các doanh nghiệp cũng được khuyến khích tăng cường thu mua và dự trữ tạm thời gạo để thực hiện các hợp đồng xuất khẩu đã ký và chuẩn bị cho nhu cầu trong tương lai. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp cần tiếp cận nguồn tín dụng giá cả phải chăng để mở rộng năng lực thu mua trong mùa thu hoạch, đặc biệt là những doanh nghiệp có hệ thống kho chứa lớn. Chính sách tín dụng ưu đãi có thể giúp các doanh nghiệp tăng lượng dự trữ tạm thời và ổn định thị trường nội địa.

Về lâu dài, việc tái cấu trúc sản xuất lúa gạo theo hướng các giống chất lượng cao và đặc sản được xem là chìa khóa để nâng cao khả năng cạnh tranh. Hiện nay, các giống lúa chất lượng cao và thơm chiếm khoảng 75% cơ cấu cây trồng vụ đông xuân, phản ánh sự chuyển dịch tích cực trong định hướng sản xuất. Việt Nam cũng được kỳ vọng sẽ tận dụng tốt hơn các cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do. Theo Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EVFTA), Liên minh châu Âu dành cho Việt Nam hạn ngạch miễn thuế 80.000 tấn gạo mỗi năm. Hạn ngạch ưu đãi tương tự cũng được áp dụng theo Hiệp định Thương mại Tự do Anh-Việt Nam (UKVFTA), trong khi một số thị trường thuộc Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cũng áp dụng thuế suất bằng 0.

Tuy nhiên, thị phần gạo của Việt Nam tại các thị trường này vẫn còn tương đối khiêm tốn, cho thấy tiềm năng tăng trưởng đáng kể nếu các nhà xuất khẩu cải thiện chất lượng sản phẩm, chứng nhận nguồn gốc và tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật. Việc mở rộng tiếp cận thị trường thông qua các hiệp định thương mại tự do được kỳ vọng sẽ giúp đa dạng hóa các điểm đến xuất khẩu và giảm sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Theo VNA