Các tiêu chuẩn nâng cao đe dọa định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu khi các yêu cầu kỹ thuật chuyển từ khuyến nghị đạo đức sang quy định bắt buộc

Trong khi xuất khẩu tôm của Việt Nam sang Liên minh Châu Âu (EU) dự báo ​​sẽ duy trì tăng trưởng tích cực đến năm 2025, một sự thay đổi đáng kể trong chính sách thương mại đang đến gần. Theo bà Kim Thu, chuyên gia thị trường tôm của Hiệp hội Xuất Nhập Khẩu Thủy Sản Việt Nam (VASEP), các quy định về phúc lợi động vật đang chuyển từ các hướng dẫn đạo đức tự nguyện sang các yêu cầu bắt buộc. Những thay đổi này dự kiến ​​sẽ định hình lại chuỗi cung ứng tôm một cách cơ bản bắt đầu từ năm 2026.

Nhu cầu của EU tăng trưởng mạnh trong suốt năm 2025

Dữ liệu từ Shrimp Insight cho thấy trong 10 tháng đầu năm 2025, EU đã nhập khẩu khoảng 374.500 tấn tôm thẻ chân trắng đông lạnh và tôm chế biến giá trị gia tăng, tăng 18% về khối lượng so với năm trước. Tổng giá trị nhập khẩu đạt khoảng 2,47 tỷ USD, đánh dấu mức tăng 21%. Sự tăng vọt về nhu cầu này chủ yếu đến từ Nam và Tây Bắc Âu, những khu vực chiếm hơn 95% tổng lượng nhập khẩu tôm của khối. Về bối cảnh cạnh tranh:

• Ecuador củng cố vị trí dẫn đầu, xuất khẩu hơn 203.700 tấn (tăng 37%).
• Ấn Độ vươn lên vị trí thứ hai với 51.500 tấn (tăng 33%).
• Việt Nam xếp thứ ba, xuất khẩu gần 46.000 tấn (tăng 12%).

Trong khi thị phần của Việt Nam vẫn bám sát Ấn Độ, khoảng cách với Ecuador tiếp tục nới rộng đáng kể.

Từ lựa chọn có đạo đức đến rào cản kỹ thuật bắt buộc

Thách thức cấp bách nhất đối với các nhà xuất khẩu là "ngưỡng phúc lợi động vật" sẽ đến vào năm 2026. Các đại gia bán lẻ lớn ở EU và Vương quốc Anh, bao gồm Tesco, Marks & Spencer, Sainsbury's và Waitrose, sẽ yêu cầu tôm nước ấm phải được làm bất tỉnh hoàn toàn—thường là qua điện—trước khi được đóng gói trong đá. Điều này buộc phải chấm dứt phương pháp "sốc lạnh" truyền thống. Yêu cầu này khác với các quy định trước đây vì không thể bỏ qua bằng các tài liệu đơn giản. Để duy trì trạng thái nhà cung cấp, doanh nghiệp phải:

• Tái đầu tư vào công nghệ thu hoạch và chế biến chuyên dụng.
• Đại tu các quy trình vận hành tiêu chuẩn.
• Thực hiện kiểm soát chặt chẽ hơn việc vận chuyển tôm sống.

Gánh nặng tài chính của việc nâng cấp dây chuyền sản xuất này là rất lớn, đặc biệt khi tỷ suất lợi nhuận trên toàn ngành tôm toàn cầu tiếp tục bị thắt chặt.

Áp lực cạnh tranh và nguy cơ dịch chuyển

Các tiêu chuẩn mới có thể vô tình có lợi cho các đối thủ cạnh tranh như Ecuador, quốc gia vốn tự hào có tỷ lệ chứng nhận bền vững ASC (Hội đồng quản lý nuôi trồng thủy sản) cao hơn và mô hình sản xuất khép kín giúp dễ dàng tích hợp công nghệ mới. Trong khi đó, Ấn Độ tiếp tục tận dụng lợi thế kinh tế nhờ quy mô để chiếm thị phần. Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, xuất khẩu tôm Việt Nam sang EU từ đầu năm đến ngày 15/12/2025 đạt trên 562 triệu USD, tăng 22% so với cùng kỳ năm ngoái. Bất chấp đà tăng trưởng này, các chuyên gia cảnh báo rằng tăng trưởng có thể chỉ tồn tại trong thời gian ngắn nếu ngành này không thể thích ứng.

Thách thức đối với Việt Nam có hai mặt: quản lý chi phí đầu tư cao và đảm bảo các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), vốn là xương sống của lĩnh vực xuất khẩu, không bị bỏ lại phía sau. Việc xây dựng các hướng dẫn kỹ thuật trong nước và hỗ trợ tài chính cho đổi mới công nghệ sẽ rất quan trọng để đảm bảo tôm Việt Nam duy trì khả năng cạnh tranh trong một thị trường mà giá cả, chất lượng và đạo đức hiện đều được coi trọng như nhau.

Theo FIS