Thị trường gạo toàn cầu đã trải qua biến động đáng kể trong năm 2025 sau khi Ấn Độ hoàn toàn dỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu, dẫn đến nguồn cung tăng nhanh và gây áp lực giảm giá gạo toàn cầu. Trong khi đó, Thái Lan ghi nhận sự sụt giảm mạnh xuất khẩu gạo, còn Việt Nam phải đối mặt với thách thức kép từ cạnh tranh giá cả với Ấn Độ và chính sách nhập khẩu chặt chẽ hơn ở một số thị trường nước ngoài. Bước sang năm 2026, ngành gạo tiếp tục hoạt động trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 5,2 triệu tấn gạo trong 6 tháng đầu năm 2026, thu về 2,38 tỷ USD doanh thu xuất khẩu gạo, tăng 9,9% về khối lượng nhưng giảm 2,5% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Các số liệu này cho thấy một thực tế quen thuộc đối với ngành gạo: các công ty có thể tăng khối lượng bán hàng, nhưng lợi nhuận không cải thiện tương ứng do giá bán giảm, chi phí hậu cần và tài chính cao hơn, và cạnh tranh quốc tế gay gắt.

Tuy nhiên, nhiều công ty đang theo đuổi các chiến lược mới để tăng giá trị gia tăng của sản phẩm. Ví dụ, Tập đoàn Giống cây trồng quốc gia Việt Nam (NSC), với hai lĩnh vực kinh doanh chính là sản xuất giống và xuất khẩu gạo, đang mở rộng sang các thị trường như Trung Quốc và Mỹ, đồng thời phát triển các vùng nguyên liệu chất lượng cao để hỗ trợ xuất khẩu sang Nhật Bản. Theo ban lãnh đạo công ty, chiến lược của họ đã chuyển từ việc chỉ đơn thuần tăng sản lượng sang phát triển các giống gạo cao cấp, áp dụng công nghệ tiên tiến và xây dựng thương hiệu để nâng cao giá trị sản phẩm. Đối với năm 2026, Vinaseed đặt mục tiêu doanh thu đạt 114 triệu USD, tăng 24% so với năm trước, và lợi nhuận trước thuế đạt 12,6 triệu USD, tăng trưởng 14%, đồng thời vẫn tính đến các rủi ro liên quan đến thời tiết có thể ảnh hưởng đến năng suất cây trồng.

Tương tự, Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An (TAR) tiếp tục theo đuổi chiến lược tập trung vào gạo chất lượng cao và phát thải thấp. Công ty đang tham gia phát triển khoảng 20.000 ha diện tích nguyên liệu tại Tứ giác Long Xuyên, đồng thời tái cấu trúc tài chính bằng cách hợp tác với các ngân hàng để tái cấp vốn cho các khoản vay còn tồn đọng và thoái vốn ở một số công ty con để giảm chi phí lãi vay. Tuy nhiên, mục tiêu lợi nhuận của Trung An vẫn khá khiêm tốn. Năm 2026, công ty đặt mục tiêu đạt doanh thu hợp nhất 140 triệu USD và lợi nhuận sau thuế chỉ 480.000 USD, phản ánh biên lợi nhuận mỏng đặc trưng của ngành.

Mặc dù xuất khẩu hoạt động tốt hơn, cổ phiếu ngành gạo vẫn nhìn chung trầm lắng trên thị trường chứng khoán. Hiện tại, chỉ có mã NSC tiếp tục giao dịch trên mệnh giá, trong khi TAR, LTG, AGM và FCS đều giao dịch dưới mệnh giá. Cổ phiếu LTG của Công ty Cổ phần Lộc Trỗi Tập đoàn đã bị đưa vào diện cảnh báo và chịu hạn chế giao dịch sau khi công ty không công bố báo cáo tài chính đã được kiểm toán cho năm 2024 và 2025. Định giá cũng vẫn ở mức thấp. Cổ phiếu TAR đang giao dịch ở tỷ lệ giá trên giá trị sổ sách (P/B) khoảng 0,21 lần, trong khi LTG có tỷ lệ P/B là 0,24 lần và tỷ lệ giá trên lợi nhuận (P/E) khoảng 2,87 lần. Cổ phiếu NSC đang giao dịch ở tỷ lệ P/B là 0,82 lần và tỷ lệ P/E là 5,66 lần. Tuy nhiên, chỉ riêng định giá thấp vẫn chưa đủ để thu hút các nhà đầu tư, những người vẫn lo ngại về triển vọng lợi nhuận và tình hình tài chính của các công ty.

Ngoài những khoản lỗ kéo dài tại Công ty Cổ phần Xuất Nhập khẩu An Giang (mã chứng khoán AGM), Tập đoàn Lộc Trời đã trở thành một ví dụ điển hình về những thách thức mà ngành công nghiệp đang phải đối mặt. Từng là một trong những nhà xuất khẩu gạo hàng đầu của Việt Nam, công ty đã trải qua hai năm khó khăn về tài chính, nợ và quản trị doanh nghiệp. Tại cuộc họp đại hội đồng cổ đông bất thường ngày 11/5, ban lãnh đạo cho biết công ty đang thực hiện chương trình tái cấu trúc, phối hợp với hai chủ nợ là TPBank và MB để tái cấu trúc các khoản vay tồn đọng, đồng thời đảm bảo nguồn tín dụng khoảng 60 triệu USD để bổ sung vốn lưu động.

Lộc Trời đặt mục tiêu hoàn thành báo cáo tài chính đã được kiểm toán vào quý 3 năm 2026 sau khi bổ nhiệm kiểm toán viên độc lập mới. Trong khi đó, Trung An cũng đang giải quyết các vấn đề pháp lý tồn đọng trong quá trình tái cấu trúc hoạt động và cơ cấu vốn. Công ty tin rằng triển vọng phục hồi sẽ được cải thiện vào năm 2026, được hỗ trợ bởi hoạt động xuất khẩu gạo cao cấp. Tuy nhiên, ban lãnh đạo thừa nhận rằng quá trình tái cấu trúc sẽ cần thêm thời gian trước khi lợi ích được phản ánh vào kết quả tài chính.

Ngay cả những công ty có hoạt động tương đối ổn định cũng tiếp tục cho thấy biên lợi nhuận mỏng manh của ngành.

Công ty Cổ phần Thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh đạt doanh thu hơn 13,1 triệu USD năm 2025, nhưng chỉ báo cáo lợi nhuận sau thuế khoảng 9.200 USD. Đến năm 2026, công ty đặt mục tiêu doanh thu gần 15,6 triệu USD, trong khi mục tiêu lợi nhuận sau thuế chỉ là 8.200 USD. Biến động tỷ giá hối đoái, lãi suất, chi phí huy động vốn và chính sách tín dụng dự kiến ​​sẽ vẫn là những yếu tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.

Theo các nhà phân tích, cổ phiếu gạo có tính chu kỳ cao, hiệu quả hoạt động chịu ảnh hưởng lớn bởi giá cả hàng nông sản toàn cầu, chính sách xuất khẩu, điều kiện thời tiết và biến đổi khí hậu. Đồng thời, biên lợi nhuận mỏng của ngành khiến các công ty khó đạt được tăng trưởng lợi nhuận đáng kể ngay cả khi khối lượng xuất khẩu mạnh. Về lâu dài, triển vọng tăng trưởng của ngành nằm ở việc phát triển gạo chất lượng cao, gạo phát thải thấp và định vị thương hiệu mạnh hơn tại các thị trường xuất khẩu giá trị cao. Tuy nhiên, để cổ phiếu ngành lúa gạo trở nên hấp dẫn hơn, nhà đầu tư cần thấy những cải thiện đáng kể về lợi nhuận, dòng tiền và quản trị doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào tăng trưởng khối lượng xuất khẩu.

Theo VIR