Ngành tôm Mỹ Latinh đang mở rộng phạm vi hoạt động ra ngoài Ecuador, tạo thêm áp lực cạnh tranh lên thị trường toàn cầu vốn đang chật vật với tình trạng dư thừa nguồn cung, nhu cầu yếu và giá thấp. Sự tăng trưởng xuất khẩu của Ecuador là minh chứng rõ nét nhất cho sự chuyển dịch này, nhưng làn sóng mở rộng hiện đã lan sang các quốc gia như Venezuela và Brazil, trong khi những nước khác—bao gồm cả Colombia—đang tìm kiếm vốn đầu tư để gia tăng thị phần. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), sản lượng nuôi trồng thủy sản tại Mỹ Latinh đã tăng trung bình 7,2% mỗi năm kể từ năm 2000, vượt xa mức tăng trưởng toàn cầu là 4,9%.

Sự mở rộng này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung tiếp tục tăng nhanh hơn nhu cầu, gây áp lực lên giá cả và biên lợi nhuận. FAO cho biết thương mại toàn cầu bước vào năm 2026 với nhu cầu suy yếu và giá giảm, làm dấy lên lo ngại trong giới sản xuất về khả năng hấp thụ lượng hàng gia tăng của thị trường. Ecuador—quốc gia xuất khẩu tôm hàng đầu thế giới—vẫn tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu, nhưng sản lượng tăng cao lại không đi kèm với mức giá tốt hơn. Platts (thuộc S&P Global Energy) ghi nhận giá tôm nguyên con (còn đầu, còn vỏ) cỡ 30-40 con/kg của Ecuador (theo điều kiện FCA Guayaquil) ở mức 3.990 USD/tấn vào ngày 14/8—mức thấp nhất kể từ khi hoạt động định giá bắt đầu vào năm 2024—trước khi phục hồi nhẹ lên mức 4.050 USD/tấn vào ngày 20/8. Các bên tham gia thị trường cho rằng sự ổn định này là nhờ nhu cầu mua hàng từ Trung Quốc tăng lên và hoạt động tái bổ sung kho dự trữ (vốn đang ở mức thấp kỷ lục), mặc dù chưa có bằng chứng nào cho thấy nhu cầu thị trường đang phục hồi về mặt cơ cấu.

Điều này đặt ra một câu hỏi nữa cho ngành: nếu thị trường đã gặp khó khăn trong việc hấp thụ sản lượng ngày càng tăng từ Ecuador, thì nước này sẽ phản ứng ra sao khi các nước xuất khẩu khác ở Mỹ Latinh mở rộng quy mô?

Các nhà xuất khẩu mới, chiến lược mới

Venezuela là một trong những khu vực mới được các bên tham gia thị trường đặc biệt quan tâm, nhờ vào quỹ đất sản xuất sẵn có, mô hình tích hợp dọc và tham vọng đẩy mạnh xuất khẩu. Các doanh nghiệp cũng nhận thấy cơ hội tạo sự khác biệt cho sản phẩm. Một nhà sản xuất kiêm xuất khẩu có kinh nghiệm tại thị trường châu Âu cho biết tôm có nguồn gốc từ Venezuela sở hữu màu sắc tự nhiên sẫm hơn và có thể đáp ứng nhu cầu của các phân khúc tiêu dùng chuyên biệt. "Sản phẩm thu hoạch là loại tôm có vỏ sẫm màu (tôm đen). Đây là loại tôm rất được các 'cocedero' ưa chuộng", nhà sản xuất này chia sẻ, ám chỉ các đơn vị chế biến tại châu Âu chuyên về sản phẩm tôm luộc chín.

Colombia cũng đang nỗ lực mở rộng quy mô sản xuất. Vào tháng 8, ProColombia – cơ quan chính phủ chuyên trách thúc đẩy xuất khẩu – đã triển khai chiến lược thu hút đầu tư vào ngành tôm, tập trung vào việc nâng cấp công nghệ, sản xuất các mặt hàng giá trị gia tăng và gia tăng sản lượng. Mục tiêu là tăng khối lượng cung ứng và phát triển một ngành công nghiệp định hướng xuất khẩu có khả năng cạnh tranh ở các phân khúc giá trị cao hơn.

Ngành tôm Brazil hiện vẫn chủ yếu dựa vào sức tiêu thụ nội địa, do đó hạn chế sự cạnh tranh trực tiếp với Ecuador trên thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, việc mở rộng sản xuất và cải thiện năng suất trong tương lai có thể dẫn đến tình trạng dư thừa nguồn cung hoặc làm giảm thị phần của các nhà cung cấp nước ngoài. Mexico cũng tiếp tục mở rộng sản xuất và duy trì được những lợi thế quan trọng, bao gồm vị trí địa lý gần Mỹ và thị trường nội địa vững mạnh.

Như vậy, ngành tôm Mỹ Latinh không chỉ đang chứng kiến ​​sự gia tăng sản lượng trên diện rộng mà còn trải qua quá trình tái cơ cấu, trong đó các quốc gia phát triển với tốc độ khác nhau và áp dụng những chiến lược riêng biệt.

Không chỉ dừng lại ở tăng trưởng sản lượng

Cạnh tranh khó có thể chỉ dựa vào yếu tố giá cả. Chất lượng, các chứng nhận, thông số kỹ thuật đặc thù theo thị trường, lợi thế về khoảng cách địa lý và năng lực chế biến được dự báo sẽ ngày càng trở nên quan trọng khi số lượng nhà cung cấp tranh giành khách hàng gia tăng. Một nhà xuất khẩu lớn của Ecuador nhận định: "Tôm không hoàn toàn là loại hàng hóa phổ thông (commodity) thuần túy". Sự khác biệt hóa này có thể đóng vai trò then chốt trong bối cảnh người mua ngày càng tìm kiếm các sản phẩm có đặc tính riêng biệt. Châu Âu, Mỹ và Trung Quốc có những yêu cầu khác nhau về hình thức sản phẩm, do đó không phải tất cả tôm từ Mỹ Latinh đều sẽ cạnh tranh trực tiếp trên cùng một phân khúc thị trường.

Về dài hạn, sự mở rộng của khu vực này có thể củng cố vai trò của nó trong thương mại thủy sản toàn cầu. Năm 2024, khu vực Mỹ Latinh và Caribe đã ghi nhận thặng dư thương mại 21 tỷ USD trong ngành này, chủ yếu nhờ vào cá hồi Chile, cá cơm Peru và tôm nuôi của Ecuador. Thách thức đặt ra là phải cân đối giữa tốc độ tăng trưởng nguồn cung và sự gia tăng nhu cầu. Nếu không, những biến động từng đẩy giá tôm Ecuador xuống mức thấp kỷ lục có thể lan sang các quốc gia khác, đặt ra phép thử đối với khả năng tìm kiếm khách hàng mới của toàn ngành.

Theo SP Global