Với kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc đạt khoảng 5,5 tỷ USD vào năm 2025, ngành rau quả Việt Nam còn nhiều dư địa phát triển, nếu tăng cường kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và thủ tục thông quan nhanh chóng theo "làn đường xanh".

Chuẩn hóa vùng trồng, mở rộng chế biến sâu

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Cục phó Cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường (MAE), cho biết việc Trung Quốc siết chặt kiểm soát mã đơn vị sản xuất, cơ sở đóng gói và tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật đòi hỏi ngành rau quả Việt Nam phải chuyển từ tăng trưởng theo sản lượng sang mô hình tập trung vào chất lượng, giá trị gia tăng và phát thải thấp. Tính đến tháng 5/2026, Việt Nam đã cấp hơn 9.500 mã đơn vị sản xuất và hơn 1.500 mã cơ sở đóng gói xuất khẩu. Trong số này, Trung Quốc đã phê duyệt 4.323 mã đơn vị sản xuất và 1.332 cơ sở đóng gói.

Tuy nhiên, MAE nhấn mạnh rằng việc mở rộng số lượng mã được phê duyệt chỉ là bước đầu tiên. Việc duy trì tuân thủ nghiêm ngặt và đảm bảo chất lượng ổn định ngày càng trở nên quan trọng hơn khi thị trường nhập khẩu tiếp tục thắt chặt các yêu cầu. Trong những năm gần đây, một số mã số đơn vị sản xuất của Việt Nam đã bị chính quyền Trung Quốc đình chỉ hoặc thu hồi do không tuân thủ quy định. Bên cạnh việc tăng cường truy xuất nguồn gốc, các chuyên gia cho rằng Việt Nam nên đẩy nhanh đầu tư vào chế biến sâu để giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu trái cây tươi, giảm thiểu rủi ro trong mùa thu hoạch cao điểm và đáp ứng tốt hơn nhu cầu tiêu dùng đang thay đổi tại Trung Quốc.

Ông Đinh Cao Khuê, Chủ tịch Công ty Cổ phần Xuất khẩu Thực phẩm Đồng Giao (DOVECO), cho biết các cuộc khảo sát của công ty tại các trung tâm logistics và cơ sở chế biến ở Trung Quốc cho thấy nhu cầu mạnh mẽ đối với các sản phẩm trái cây nhiệt đới của Việt Nam, bao gồm nước ép cô đặc, nước ép trái cây, nghiền nhuyễn, trái cây và rau quả đông lạnh, và các sản phẩm đóng hộp. Ông lưu ý rằng các sản phẩm chế biến này tạo ra giá trị gia tăng cao hơn đáng kể so với xuất khẩu nguyên liệu thô, đồng thời tạo ra các cơ hội tăng trưởng mới khi xuất khẩu nông sản tươi sống phải đối mặt với các rào cản kỹ thuật ngày càng nghiêm ngặt và cạnh tranh khu vực gay gắt hơn.

Nâng cao hiệu quả thông quan

Các chuyên gia cho rằng thông quan nhanh hơn và chi phí logistics thấp hơn sẽ rất quan trọng để Việt Nam tận dụng tối đa các cơ hội tại thị trường Trung Quốc. Một đại diện của chi nhánh Tây Nam của Tập đoàn Chứng nhận và Kiểm định Trung Quốc (CCIC) cho biết họ đã giới thiệu hệ thống truy xuất nguồn gốc dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) cho xuất khẩu sầu riêng Việt Nam sang Trung Quốc. Hệ thống này số hóa toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khu vực trồng trọt và cơ sở đóng gói đến vận chuyển và thủ tục hải quan. Kết quả là, thời gian thông quan đã được rút ngắn xuống còn khoảng 24 giờ, với một số lô hàng được xử lý chỉ trong vòng ba giờ, tạo tiền đề cho việc mở rộng mô hình này sang các sản phẩm nông nghiệp khác. Tuy nhiên, đại diện ngành cho rằng Việt Nam trước tiên phải giải quyết những vướng mắc trong việc đánh giá và phê duyệt mã đơn vị sản xuất.

Ông Nguyễn Đình Tùng, CEO của Vina T&T Group, đề xuất các cơ quan chức năng Trung Quốc tăng tần suất kiểm tra trực tuyến hoặc hợp tác với các tổ chức kiểm định uy tín tại Việt Nam để đẩy nhanh quá trình phê duyệt mã đơn vị sản xuất và đóng gói. Ông cũng đề xuất thiết lập cơ chế "làn đường xanh" cho các nhà xuất khẩu có hồ sơ tuân thủ tốt, thực hành sản xuất xanh và hệ thống truy xuất nguồn gốc mạnh mẽ, cho phép thông quan nhanh hơn đồng thời đảm bảo chất lượng sản phẩm khi đến nơi.

Theo Cục Ngoại thương thuộc Bộ Công Thương, thị trường trái cây bán lẻ của Trung Quốc dự kiến ​​đạt khoảng 1,8 nghìn tỷ NDT (265 tỷ USD) vào năm 2026, với nhu cầu tiếp tục tăng đối với sầu riêng, chuối, thanh long, xoài và các loại trái cây nhiệt đới khác. Do đó, việc loại bỏ các vướng mắc về thủ tục, hậu cần và kỹ thuật sẽ là chìa khóa giúp xuất khẩu rau quả Việt Nam đạt được những cột mốc mới trên thị trường Trung Quốc.

Theo VNA