Căng thẳng leo thang ở Trung Đông đang đẩy giá phân bón toàn cầu lên cao và làm dấy lên lo ngại về chi phí đầu vào cho nông dân, khi sự gián đoạn trên các tuyến vận chuyển chính đe dọa nguồn cung nguyên liệu thô thiết yếu. Đối với một nền kinh tế dựa vào nông nghiệp như Việt Nam, sự biến động này cho thấy nhu cầu đảm bảo nguồn cung phân bón và kiềm chế chi phí đầu vào để bảo vệ sản xuất nông nghiệp khỏi những cú sốc từ bên ngoài.

Giá phân bón trong nước thường biến động song song với xu hướng quốc tế. Khi giá toàn cầu tăng vọt, các nhà sản xuất trong nước có xu hướng điều chỉnh giá bán của họ cho phù hợp với mức giá thị trường và tận dụng các cơ hội xuất khẩu. Quan sát thị trường cho thấy một số kho bán buôn và nhà phân phối đã thông báo tăng giá. Ở cấp độ bán lẻ, giá urê tại nhiều khu vực dao động từ 610.000 - 650.000 VND/bao 50 kg đối với sản phẩm của Công ty Cổ phần Phân bón Cà Mau thuộc PetroVietnam, trong khi urê của Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất PetroVietnam (Phú Mỹ) có giá khoảng 610.000 – 660.000 VND/bao. Giá các loại phân bón khác cũng duy trì ở mức tương đối cao. Phân bón DAP Hồng Hà được bán với giá khoảng 1,25–1,3 triệu VND/bao, phân kali dạng hạt khoảng 500.000 – 530.000 VND và NPK 16-16-8 khoảng 600.000 – 750.000 VND tùy theo khu vực và nhà phân phối. So với cuối tháng 2, một số loại phân bón thông dụng, bao gồm urê Cà Mau và Phú Mỹ, NPK 16-16-8 và kali dạng bột, đã tăng khoảng 10.000 VND/bao 50kg, cho thấy thị trường trong nước đã bắt đầu phản ứng với sự tăng giá toàn cầu.

Rủi ro vận chuyển

Theo ông Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, sự gián đoạn xung quanh eo biển Hormuz là một yếu tố chính dẫn đến sự tăng vọt giá phân bón, vì tuyến đường thủy này là tuyến đường quan trọng cho việc vận chuyển phân bón toàn cầu. Các loại phân bón khác nhau phụ thuộc vào các nguyên liệu thô khác nhau. Sản xuất urê chủ yếu phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên hoặc than đá, trong khi các loại phân bón gốc phosphat như DAP ​​cần quặng apatit. Nếu eo biển bị gián đoạn, việc vận chuyển lưu huỳnh, urê và amoniac, các nguyên liệu đầu vào chính cho phân bón nitơ, có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Mỗi tháng, khoảng 1,2–1,5 triệu tấn urê, 1,5–1,8 triệu tấn lưu huỳnh và 400.000–500.000 tấn amoniac được vận chuyển qua tuyến đường này. Amoniac là nguyên liệu đầu vào quan trọng cho các loại phân bón nitơ như urê, MAP, DAP và SA, trong khi lưu huỳnh được sử dụng để sản xuất axit sulfuric, một nguyên liệu thiết yếu cho các loại phân bón bao gồm DAP, SSP và SOP.

Chi phí hậu cần cũng có thể tăng vọt nếu các tuyến vận chuyển bị gián đoạn, vì hầu hết các tàu chở amoniac và tàu chở hàng rời vận chuyển lưu huỳnh không thể dễ dàng thay đổi tuyến đường. Nếu không có tuyến đường hàng hải thay thế ra khỏi Vịnh Ba Tư để tránh eo biển, chi phí vận chuyển như giá container, phí bảo hiểm, nhiên liệu và chi phí nhân công có thể tăng mạnh. Ngoài ra, căng thẳng địa chính trị đã buộc một số nhà máy sản xuất phân bón ở Iran phải tạm ngừng sản xuất urê và amoniac. Các cơ sở ở Ai Cập và Jordan cũng bị ảnh hưởng do gián đoạn nguồn cung cấp khí đốt tự nhiên từ Israel.

Yếu tố dự trữ trong nước

Những yếu tố toàn cầu này có thể ảnh hưởng đến giá phân bón tại Việt Nam trong thời gian tới, đặc biệt là khi Việt Nam vẫn là một nước nhập khẩu lớn. Dữ liệu từ Tổng cục Hải quan cho thấy năm 2025, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng 6,2 triệu tấn phân bón trị giá khoảng 2,2 tỷ USD. Phân bón kali chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 1,2 triệu tấn, trị giá 437 triệu USD. Nhập khẩu phân bón SA đạt khoảng 1,2 triệu tấn, trị giá 193 triệu USD. Mặc dù có các cơ sở sản xuất trong nước, Việt Nam vẫn nhập khẩu khoảng 576.000 tấn urê trị giá 226,4 triệu USD trong năm 2025. Nhập khẩu phân bón NPK đạt khoảng 867.000 tấn, trong khi nhập khẩu DAP đạt khoảng 575.000 tấn, trị giá lần lượt là 414,6 triệu USD và 415,1 triệu USD.

Tuy nhiên, các chuyên gia tin rằng tình hình vẫn có thể kiểm soát được nhờ ngành công nghiệp phân bón trong nước tương đối mạnh của Việt Nam. Các nhà máy lớn như của Tổng công ty Phân bón và Hóa chất PetroVietnam, Công ty Cổ phần Phân bón Cà Mau PetroVietnam, Công ty Phân bón và Hóa chất Nitơ Hà Bắc và Công ty Phân bón Nitơ Ninh Bình giúp đảm bảo nguồn cung urê ổn định cho thị trường trong nước. Theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cả nước tiêu thụ khoảng 10-10,5 triệu tấn phân bón vô cơ mỗi năm thông qua sự kết hợp giữa sản xuất trong nước và nhập khẩu. Việt Nam có khả năng sản xuất hầu hết các loại phân bón chính, bao gồm urê, DAP, SSP, FMP, SOP và nhiều loại hỗn hợp NPK khác nhau, thậm chí còn xuất khẩu một lượng vừa phải một số sản phẩm như SSP, DAP và NPK.

Theo bà Nguyễn Thị Hiền, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón Cà Mau thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, nhà máy của công ty vẫn đang hoạt động ổn định, sản xuất hai sản phẩm chủ lực: urê và phân bón NPK. Bà lưu ý rằng giá urê toàn cầu đã tăng mạnh, chủ yếu do chi phí vận chuyển tăng cao và giá trong nước có thể cũng tăng theo khi mùa vụ đến gần. Liệu xu hướng tăng này có duy trì được hay không sẽ phụ thuộc vào những diễn biến tiếp theo trên thị trường toàn cầu. Trong khi đó, đại diện Tập đoàn Hóa chất và Phân bón Việt Nam cho biết giá urê quốc tế hiện đang chịu ảnh hưởng bởi tâm lý thị trường trong bối cảnh rủi ro địa chính trị, mặc dù các nhà máy trong nước vẫn hoạt động bình thường và nguồn cung trong nước vẫn đảm bảo.

Quản lý biến động

Mặc dù điều kiện cung ứng tương đối ổn định, các chuyên gia cảnh báo rằng thị trường phân bón Việt Nam không tránh khỏi những biến động toàn cầu. Khi thị trường hàng hóa toàn cầu ngày càng liên kết chặt chẽ, căng thẳng địa chính trị ở các khu vực xa xôi vẫn có thể lan truyền qua chuỗi cung ứng và ảnh hưởng đến giá cả. Do đó, việc theo dõi sát sao các diễn biến trên thị trường năng lượng và logistics toàn cầu sẽ rất quan trọng đối với cả doanh nghiệp và các cơ quan quản lý trong việc ứng phó với những biến động giá tiềm tàng. Các nhà sản xuất phân bón Việt Nam đã xây dựng các chiến lược để đối phó với những cú sốc như vậy. Các biện pháp này bao gồm đa dạng hóa nguồn cung, duy trì sản lượng ổn định, cắt giảm chi phí trung gian, phát triển sản phẩm thay thế và đầu tư vào công nghệ tiên tiến để nâng cao hiệu quả và giảm chi phí sản xuất.

Các chuyên gia trong ngành cũng khuyến nghị các nhà sản xuất nên ưu tiên nguồn cung trong nước, giảm tiêu thụ năng lượng và nguyên liệu thô, đồng thời đẩy nhanh nghiên cứu về phân bón hiệu quả cao. Đối với nông dân, việc bón phân theo nguyên tắc bốn điều đúng – sử dụng đúng loại, đúng lượng, đúng thời điểm và đúng cách – có thể giúp tối ưu hóa việc sử dụng phân bón và giảm thiểu tác động của biến động giá cả.

Theo VNA