Chiến tranh Iran không chỉ làm rung chuyển thị trường năng lượng mà còn tràn sang bàn ăn tối của thế giới. Việc đóng cửa eo biển Hormuz đã cắt đứt tuyến đường xuất khẩu gạo của Thái Lan, làm tăng chi phí và làm cạn kiệt đơn đặt hàng, trong khi ngành đánh bắt cá đang bị ảnh hưởng bởi giá nhiên liệu tăng vọt khiến tàu thuyền phải neo đậu tại cảng. Các nhà khai thác cảnh báo rằng cuộc khủng hoảng này còn tồi tệ hơn COVID-19.

Nikkei Asia đưa tin Thái Lan, một trong những nhà sản xuất gạo lớn trên thế giới, đã xuất khẩu khoảng 1,34 triệu tấn gạo sang các nước Trung Đông vào năm ngoái, chủ yếu sang Iraq và Yemen, tương đương khoảng 17% trong tổng số 7,9 triệu tấn gạo mà nước này xuất khẩu trên toàn thế giới vào năm 2025. Tuy nhiên, xuất khẩu sang các nước này bắt đầu chậm lại trong tháng này do những hạn chế về hậu cần và chi phí vận chuyển cao hơn, theo dữ liệu của chính phủ Thái Lan. Arada Fuangtong, Vụ trưởng Vụ Ngoại thương (DFT) thuộc Bộ Thương mại, cho biết: “Trong trường hợp xấu nhất, lượng gạo chúng tôi gửi đến Trung Đông mỗi năm gần như biến mất hoàn toàn”. Đồng thời cho biết thêm rằng xuất khẩu gạo sang khu vực này đã giảm mạnh sau khi chiến tranh Iran nổ ra. Giám đốc DFT nói thêm rằng các đơn đặt hàng từ các khách hàng lớn trong khu vực khó có thể sớm phục hồi vì việc đóng cửa eo biển Hormuz đã cắt đứt các tuyến vận chuyển.

Một vấn đề lớn khác là chi phí vận chuyển tăng mạnh do giá nhiên liệu và chi phí bảo hiểm. Arada cho biết: “Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã tăng tới 40%, khiến các nhà xuất khẩu Thái Lan gặp khó khăn hơn trong việc đưa ra mức giá cạnh tranh”. “Vì những yếu tố tiêu cực này, chúng tôi dự đoán xuất khẩu gạo cả năm sẽ thấp hơn nhiều so với mục tiêu 7 triệu tấn”.

Năm 2025, Thái Lan xuất khẩu 7,9 triệu tấn gạo ra toàn thế giới. Dự báo cho thấy lượng hàng xuất khẩu năm nay sẽ giảm xuống mức thấp nhất trong 5 năm do đồng baht mạnh hơn và sự cạnh tranh từ các nhà xuất khẩu gạo lớn như Ấn Độ và Việt Nam. Chính phủ Thái Lan hiện đang lên kế hoạch mở rộng xuất khẩu gạo sang châu Phi thông qua nhiều kênh thị trường khác nhau, bao gồm các hội chợ thương mại gạo, để thu hút người mua mới, cũng như đàm phán với các chính phủ châu Phi về các thỏa thuận giữa chính phủ với chính phủ (G2G). Năm ngoái, các nước châu Phi chiếm khoảng 33% tổng lượng xuất khẩu gạo của Thái Lan, với Nam Phi, Senegal và Angola là những thị trường chính, trong khi châu Á chiếm 22%, dẫn đầu là Trung Quốc, Malaysia và Nhật Bản.

Chi phí tăng cao làm chậm xuất khẩu gạo của Việt Nam

Đầu tuần này, cũng có thông tin cho rằng Việt Nam, một trong những nhà xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, đang phải đối mặt với sự chậm trễ trong xuất khẩu gạo do căng thẳng ở Trung Đông, điều này đã đẩy chi phí vận chuyển và phí bảo hiểm lên cao. Báo Vietnam News dẫn lời ông Nguyễn Anh Sơn, cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, cho biết thời gian giao hàng đã kéo dài thêm 10-15 ngày, trong khi chi phí vận chuyển nội địa tăng từ 20.000 đồng lên 30.000 đồng. Các nhà xuất khẩu gạo cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu container rỗng và dịch vụ vận chuyển bị chuyển hướng, buộc các thương nhân phải đàm phán lại hợp đồng, hoãn giao hàng hoặc tạm dừng các đơn đặt hàng mới. 

Giá dầu tăng vọt đồng nghĩa với việc ‘có thể không có cá mà bán’

Reuters đưa tin rằng giá dầu diesel tăng vọt do cuộc chiến tranh Mỹ-Israel với Iran đang đẩy ngành công nghiệp đánh bắt cá trị giá hàng tỷ đô la của Thái Lan vào tình trạng đình trệ, với cảnh báo rằng ngư dân có thể phải ngừng ra khơi trong vài ngày tới nếu chính phủ không can thiệp. Jumpol Kanawaree, chủ tịch Câu lạc bộ Người bán cá Samut Sakhon (Chợ Talay Thái Lan), cho biết tại cảng cá lớn nhất nước ở Samut Sakhon, hơn một nửa số tàu đánh cá đã cập cảng, trong khi những tàu vẫn đang hoạt động có khả năng sẽ ngừng hoạt động trong vài ngày tới. “Sau ngày 1/4, có thể sẽ không còn cá để bán, bởi vì các tàu đánh cá không còn đủ khả năng chi trả chi phí cho thủy thủ đoàn và gia đình của họ nữa.” Jumpol cho biết khoảng 800 tấn cá từ 22 khu vực ven biển được bán tại chợ cá Samut Sakhon mỗi ngày, nhưng đây là cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ, thậm chí còn nghiêm trọng hơn cả Covid-19. “Nếu chúng tôi không thể gánh nổi chi phí nữa, chúng tôi sẽ phải neo đậu tàu thuyền vì giá nhiên liệu tăng cao”, ngư dân địa phương Prariyes Maneesumphan cho biết. Số liệu của chính phủ cho thấy năm 2024, xuất khẩu thủy sản Thái Lan đạt  7 tỷ USD sang các thị trường như Hoa Kỳ, Nhật Bản và Trung Quốc.

Bộ trưởng Tài chính Ekniti Nitithanprapas cho biết chính phủ đang chuẩn bị các biện pháp hỗ trợ cho ngư dân, bao gồm cung cấp nhiên liệu sinh học B20 và dầu cọ. Giá dầu diesel ở Thái Lan đã tăng lên 38,94 baht/lít (1,19 USD) sau khi trợ cấp của chính phủ kết thúc, tăng từ 29,94 baht/lít vào tháng Hai trước khi xung đột ở Trung Đông nổ ra. Nếu giá dầu diesel đạt 40 baht/lít, các chuyến đi đánh bắt cá sẽ không còn khả thi nữa, một ngư dân địa phương khác, Boonchoo Lonluy, cho biết, thêm rằng một số thủy thủ đoàn đã bắt đầu điều chỉnh hành trình của họ để tiết kiệm nhiên liệu. “Bây giờ giá xăng dầu tăng, chúng tôi phải đi chậm hơn nên bắt được ít cá hơn”, Boonchoo nói. “Chúng tôi không thể tiếp tục như thế này.”

Kêu gọi giảm giá nhiên liệu khẩn cấp trước khi 60-70% tàu thuyền cập bến

Ông Mongkol Sukcharoenkana, cố vấn danh dự của Hiệp hội Ngư nghiệp Quốc gia Thái Lan, cho biết ngư dân đã biết ngay từ đầu cuộc chiến ở Trung Đông rằng giá nhiên liệu tăng cao sẽ trở thành vấn đề, và do đó đã bắt đầu đàm phán với chính phủ từ sớm. Kết luận là đưa vào sử dụng nhiên liệu B20 để chi phí nhiên liệu cho hoạt động đánh bắt cá có thể được giữ ở mức 30 baht/lít. Với mức giá đó, hoạt động đánh bắt cá vẫn có thể tồn tại, mặc dù mỗi chủ tàu sẽ phải quyết định dựa trên từng chuyến đi xem liệu việc đó có còn đáng giá hay không. Việc tăng giá nhiên liệu 6 baht/lít đã đẩy chi phí nhiên liệu cho hoạt động đánh bắt cá lên 37 baht/lít, vượt quá mức trần 35 baht/lít mà ngư dân cho rằng hoạt động đánh bắt không nên vượt quá. Nếu chính phủ không thể kiểm soát giá cả, dự kiến ​​60-70% tàu cá sẽ phải neo đậu tại cảng vào cuối tháng 3 năm 2026. “Hiện tại, 8.100 tàu cá đã xin giấy phép đánh bắt cá, và 6.000 trong số đó đã xin mã nhiên liệu diesel xanh thông qua Hiệp hội Thủy sản Quốc gia Thái Lan. Họ tiêu thụ 50 triệu lít mỗi tháng, giảm so với 80-90 triệu lít trước đây, tương đương khoảng 1,2-1,3 triệu lít mỗi ngày.”

Ông Mongkol cho biết tác động của giá dầu tăng cao rất nghiêm trọng vào năm 2009, khi giá dầu thô toàn cầu ở mức 150 USD/thùng, nhưng không nghiêm trọng bằng lần này, khi một số trạm xăng thậm chí không hoạt động. Ông nói thêm rằng ngay cả những tàu neo đậu tại cảng vẫn phải đối mặt với chi phí nhân công, vì chủ tàu phải tiếp tục trả lương cho công nhân để giữ chân họ. Đồng thời, giá hải sản dự kiến ​​sẽ tăng ít nhất 30-50%. “Việc các tàu đánh cá thích ứng như thế nào trong tình huống này phụ thuộc vào cách quản lý của từng tàu. Cá nhân tôi vẫn có thể ra khơi thêm một tháng nữa, nhưng chỉ riêng tiền nhiên liệu đã tốn 600.000 baht mỗi chuyến cho một tàu đánh cá hai lưới kéo, chưa kể tiền lương.”

Theo Nation Thailand