Trong bối cảnh xung đột địa chính trị và những thay đổi chính sách tại các quốc gia cung cấp nguyên liệu điều, Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) dự báo năm 2026 sẽ đầy thách thức và đặt mục tiêu xuất khẩu nhân điều của Việt Nam khoảng 800.000 tấn, trị giá khoảng 5 tỷ USD.

Chủ tịch Vinacas, ông Phạm Văn Công, cho biết ngành điều Việt Nam đã đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 5,5 tỷ USD trong năm 2025, mức cao nhất từ ​​trước đến nay. Ông nhận định kết quả này phản ánh sự phát triển vượt bậc, năng động và khả năng thích ứng kịp thời của ngành trước những thách thức phức tạp và khó lường cả trong nước và quốc tế. Mặc dù đạt được thành công này, ông Công và nhiều thành viên của hiệp hội cho rằng ngành điều có thể phải đối mặt với nhiều khó khăn đáng kể trong năm 2026 do bất ổn địa chính trị ở Đông Âu và Trung Đông, cùng với những thay đổi trong thương mại và vận tải biển toàn cầu, sẽ ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu. Việt Nam cũng vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu hạt điều nguyên liệu, chủ yếu từ các nước châu Phi. Một số quốc gia châu Phi đã áp dụng các chính sách hạn chế, chẳng hạn như cấm xuất khẩu tạm thời vào đầu mùa thu hoạch để ưu tiên nguyên liệu chất lượng cao cho các nhà chế biến trong nước. Một số nước cũng đã đặt ra giá xuất khẩu tối thiểu và tăng thuế, phí đối với xuất khẩu hạt điều nguyên liệu.

Những yếu tố này khiến việc nhập khẩu hạt điều nguyên liệu trở nên khó khăn và tốn kém hơn, làm giảm biên lợi nhuận của các doanh nghiệp Việt Nam. Trong khi đó, xung đột ở Trung Đông đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy giá nhiên liệu và chi phí vận chuyển lên cao. Theo ông Bạch Khánh Nhật, Phó Chủ tịch Thường trực Vinacas, cơ cấu thị trường xuất khẩu đã thay đổi trong những năm gần đây. Hơn một thập kỷ qua, Mỹ là thị trường lớn nhất cho hạt điều Việt Nam, nhưng đến năm 2025, thị trường này đã tụt xuống vị trí thứ hai, sau Trung Quốc. Sau khi Mỹ áp dụng chính sách thuế đối ứng vào tháng 4/2025, nhiều doanh nghiệp đã chuyển trọng tâm sang Trung Đông và đạt được kết quả tích cực, giúp khu vực này trở thành thị trường xuất khẩu lớn thứ ba vào năm 2025, chiếm hơn 10% thị phần xuất khẩu hạt điều của Việt Nam. Tuy nhiên, với các cuộc xung đột hiện nay, thị trường Trung Đông dự kiến ​​sẽ đối mặt với nhiều biến động đáng kể.

Ông Nhật khuyến cáo các doanh nghiệp cần đặc biệt thận trọng với các lô hàng xuất khẩu sang khu vực này, đặc biệt là về thời gian giao hàng. Nếu hàng hóa được vận chuyển trong khi xung đột vẫn tiếp diễn, tàu có thể buộc phải neo đậu ngoài khơi trong thời gian dài, làm tắc nghẽn dòng tiền của doanh nghiệp và làm tăng chi phí lãi suất ngân hàng. Ngoài ra, nếu điều kiện thị trường thay đổi vào thời điểm hàng hóa đến nơi, người mua có thể yêu cầu đàm phán lại giá cả, dẫn đến thiệt hại tài chính cho các nhà xuất khẩu Việt Nam. Một mối lo ngại lớn khác là sự gia tăng đột ngột và khó lường của chi phí vận chuyển hàng hóa bằng đường biển. Giá cước vận chuyển có thể thay đổi hàng tuần hoặc thậm chí hàng ngày, và có thể áp dụng thêm phụ phí nếu tàu phải thay đổi lộ trình hoặc kéo dài thời gian di chuyển do lo ngại về an ninh.

Trước những rủi ro này, các doanh nghiệp được khuyến cáo nên cân nhắc kỹ lưỡng bất kỳ hợp đồng mới nào với các đối tác ở Trung Đông và theo dõi sát sao các diễn biến trước khi đưa ra quyết định. “Đồng thời, các doanh nghiệp nên đẩy mạnh nỗ lực mở rộng xuất khẩu sang các thị trường hiện có như Mỹ và Trung Quốc, hai thị trường tiêu thụ hạt điều lớn nhất thế giới. Ngay cả việc tăng thị phần khiêm tốn ở những thị trường này cũng có thể giúp bù đắp sự sụt giảm xuất khẩu sang Trung Đông”, ông Nhật cho biết.

Ông Cao Thúc Uy, CEO của Cao Phát, một trong những nhà chế biến và xuất khẩu hạt điều hàng đầu Việt Nam, khuyên các doanh nghiệp không nên vội vàng mua hạt điều nguyên liệu trong năm nay. Dự báo nguồn cung hạt điều nguyên liệu toàn cầu sẽ tăng trong năm nay, các doanh nghiệp nên tránh cạnh tranh gay gắt để giành nguyên liệu thô, điều này có thể đẩy giá lên cao không cần thiết. Với chi phí vận chuyển biến động do căng thẳng địa chính trị và điều kiện thị trường không chắc chắn, các công ty được khuyến cáo nên thận trọng thay vì vội vàng mua nguyên liệu thô với giá cao, ông nói thêm. Hiệp hội cho biết, nhiều doanh nghiệp đang chuyển hướng sang phát triển các sản phẩm chế biến sâu từ hạt điều để tạo ra giá trị gia tăng cao hơn và mở rộng thị trường tiêu thụ. Điều này được xem là định hướng chiến lược, không chỉ cho sự phát triển kinh doanh mà còn nhằm củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị hạt điều toàn cầu.

Theo VNA