Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa đưa ra cảnh báo cập nhật, dự báo El Niño sẽ mạnh lên mức mạnh hoặc rất mạnh từ tháng 8/2026 đến tháng 1/2027. Các tác động đáng kể nhất của nó được dự báo là hạn hán, thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp và xâm nhập mặn sớm hơn bình thường.

Theo ước tính của cơ quan chức năng, khoảng 350.000 ha lúa, tương đương hơn 20% diện tích trồng lúa ở miền Nam Việt Nam, có nguy cơ bị ảnh hưởng. Tác động tiềm tàng đòi hỏi phải xem xét cẩn thận các chính sách xuất khẩu gạo trong giai đoạn tới. Nếu sản xuất trong nước bị gián đoạn, việc đảm bảo đủ nguồn cung gạo cho tiêu dùng trong nước, giữ giá lương thực ổn định và kiềm chế lạm phát CPI phải được ưu tiên. Gạo chỉ nên được dành để xuất khẩu sau khi an ninh lương thực trong nước và dự trữ đủ được đảm bảo, đặc biệt khi nhu cầu và giá cả quốc tế thuận lợi.

Bài học từ những năm trước

Kinh nghiệm từ những năm trước mang lại những bài học quý giá trong quản lý thị trường gạo. Năm 2020, trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19, hạn hán, xâm nhập mặn ở khu vực phía Nam cũng như lo ngại về tình trạng thiếu lương thực, Việt Nam đưa ra hạn ngạch xuất khẩu gạo. Tuy nhiên, sau khi rà soát nguồn cung trong nước và xác định còn 13,54 triệu tấn thóc, tương đương khoảng 6,5-6,7 triệu tấn gạo, Chính phủ đã điều chỉnh chính sách và cho phép xuất khẩu gạo không hạn ngạch. Xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt 8,13 triệu tấn trị giá 4,67 tỷ USD vào năm 2023, tiếp theo là khoảng 9,18 triệu tấn trị giá 5,75 tỷ USD vào năm 2024.

Chuẩn bị nguồn cung trước biến động thị trường

Triển vọng 2026-2027 càng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc dự báo trước điều kiện thị trường. Reuters ngày 11/8 đưa tin tồn kho ngũ cốc toàn cầu hiện ở mức gần kỷ lục, giúp giảm nguy cơ thiếu hụt trầm trọng ngay cả khi El Niño trở nên mạnh mẽ. Tuy nhiên, nguồn cung và giá lương thực vẫn có thể biến động tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tác động thời tiết ở các khu vực khác nhau.

Trong bối cảnh đó, Nhà nước có thể hỗ trợ doanh nghiệp thu mua và tạm trữ gạo khi nguồn cung vẫn thuận lợi, đồng thời đầu tư cơ sở hạ tầng bảo quản và sau thu hoạch, đặc biệt là cơ sở sấy khô và bảo quản để tăng cường an ninh nguồn cung. Về mặt sản xuất, cơ quan chức năng có thể điều chỉnh lịch gieo trồng vụ lúa thứ 3 và chuyển đổi một số diện tích trồng lúa sang cây trồng ngắn ngày có khả năng chống chọi tốt hơn với hạn hán, xâm nhập mặn. Quan trọng nhất, việc đảm bảo nguồn cung gạo sớm sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách linh hoạt hơn trong việc ứng phó với những biến động của thị trường. Nếu nguồn cung trong nước đủ, lượng dự trữ đủ và giá gạo trong nước ổn định thì xuất khẩu gạo có thể được điều chỉnh phù hợp với nhu cầu quốc tế và xu hướng giá cả.

Cách tiếp cận này cũng sẽ giúp các doanh nghiệp tránh được vòng luẩn quẩn chờ giá tăng trước khi mua gạo để rồi giá giảm khi nguồn cung đã được đảm bảo. Đồng thời, nó sẽ mang lại cho các nhà hoạch định chính sách nhiều cơ hội hơn để cân bằng an ninh lương thực trong nước với các cơ hội xuất khẩu.

Theo Saigon News