Khi thế độc quyền nguồn cung bị phá vỡ, sự "bùng nổ" nguồn cung trên thị trường Trung Quốc đã khiến các trung tâm sầu riêng Đông Nam Á chao đảo vì giá cả giảm mạnh và tình trạng dư cung. Sầu riêng là loại trái cây được trồng gần như độc quyền ở Đông Nam Á. Được mệnh danh là "vua của các loại trái cây", đã tạo ra giá trị kinh tế cực kỳ cao. Tuy nhiên, việc tiêu thụ sầu riêng vẫn phụ thuộc rất nhiều vào thị trường Trung Quốc. Trung Quốc hiện là nước tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới, với kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh hàng năm. Năm 2025, Trung Quốc đã chi khoảng 7,3 tỷ USD để nhập khẩu sầu riêng.

Một báo cáo về xu hướng tiêu dùng sầu riêng được Douyin E-commerce (nền tảng thương mại điện tử của TikTok tại Trung Quốc) công bố gần đây cho thấy chỉ trong vòng 12 tháng, nền tảng này đã bán được hơn 30 triệu đơn hàng sầu riêng tươi. Tổng giá trị giao dịch tăng 142%, trong khi số lượng đơn hàng tăng 148% so với cùng kỳ năm trước. Năm 2025, Thái Lan và Việt Nam chiếm hơn 99% tổng giá trị nhập khẩu sầu riêng của Trung Quốc. Để giảm sự phụ thuộc vào hai nhà cung cấp chính này, Trung Quốc đã ký các nghị định thư cho phép xuất khẩu chính thức sầu riêng từ một số quốc gia khác vào thị trường của mình. Cho đến nay, sáu quốc gia được phép xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc: Thái Lan, Việt Nam, Philippines, Malaysia, Campuchia và Lào. Trung Quốc cũng đang tích cực mở rộng diện tích trồng sầu riêng trong nước.

Nguồn cung tăng nhanh, cùng với hệ thống hậu cần được cải thiện và thuế quan thấp hơn, đã đẩy giá sầu riêng bán lẻ tại Trung Quốc xuống. Vụ Xuất Nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương cho biết sầu riêng Monthong từ Thái Lan và Việt Nam đang được bán tại Trung Quốc với giá 20-30 nhân dân tệ/0,5 kg (2,79-4,18 USD), thấp hơn đáng kể so với mức 35-45 nhân dân tệ/0,5 kg được ghi nhận trong cùng kỳ năm ngoái. Tại các chợ đầu mối, giá sầu riêng Monthong loại A của Việt Nam đã giảm từ 36,5 nhân dân tệ/0,5 kg (5,09 USD) xuống còn 13 nhân dân tệ/0,5 kg (1,81 USD) trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6. Giá sầu riêng Monthong loại A của Thái Lan cũng giảm từ 26,5 nhân dân tệ/0,5 kg (3,69 USD) xuống còn 18 nhân dân tệ/0,5 kg. Nhiều doanh nghiệp dự đoán rằng các loại sầu riêng cao cấp sẽ vẫn nằm trong phân khúc giá riêng biệt, trong khi các loại sầu riêng giá thấp hơn có thể phải đối mặt với sự cạnh tranh giá cả gay gắt hơn trên thị trường Trung Quốc.

Các trung tâm sản xuất sầu riêng Đông Nam Á gặp khó khăn

Nguồn cung sầu riêng ngày càng đa dạng ở Trung Quốc đang gây áp lực giảm giá đối với các vùng trồng sầu riêng trên khắp Đông Nam Á. Đầu tháng 7, cơ quan tiếp thị nông sản Malaysia cho biết giống sầu riêng Kampung phổ biến của địa phương đang được bán với giá 1-4 ringgit/kg (khoảng 6.000-26.000 VND) ở một số khu vực. Trước đây, giống này từng có giá lên tới 15 ringgit/kg (khoảng 100.000 VND). Ngay cả giống sầu riêng Musang King cao cấp, trước đây được bán với giá 60-80 ringgit/kg (380.000-520.000 VND), cũng đã giảm xuống dưới 30 ringgit/kg (190.000 VND), giảm hơn một nửa so với cùng kỳ năm ngoái.

Tình hình tương tự cũng đang diễn ra ở Thái Lan. Ngành công nghiệp sầu riêng miền Nam Thái Lan đang trải qua giai đoạn khó khăn nhất trong bảy năm qua khi sản lượng tăng vọt, giá cả giảm mạnh và áp lực gia tăng đối với người trồng và các doanh nghiệp, theo thông tấn xã Việt Nam. Tại nhiều địa phương phía Nam, tình trạng dư cung đã đẩy giá sầu riêng xuống còn 40-80 baht/kg (1,2-2,4 USD), thấp hơn đáng kể so với mức trung bình khoảng 100 baht/kg (gần 3 USD) năm ngoái. Tại ba tỉnh cực Nam là Pattani, Yala và Narathiwat, sầu riêng Monthong loại A hiện chỉ có giá khoảng 65 baht/kg (khoảng 1,9 USD). Các doanh nghiệp Thái Lan thừa nhận rằng khó khăn này cũng bắt nguồn từ sự cạnh tranh gay gắt tại Trung Quốc, thị trường xuất khẩu sầu riêng lớn nhất của Thái Lan, từ các nhà cung cấp bao gồm Việt Nam, Malaysia, Indonesia và Lào. Nhiều công ty đã mua sầu riêng theo hợp đồng đã ký trước cũng đang chịu tổn thất do giá thị trường giảm nhanh chóng.

Xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam sang Trung Quốc tiếp tục tăng trưởng. Tuy nhiên, áp lực nguồn cung gia tăng cũng khiến giá giảm mạnh. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổng diện tích trồng sầu riêng của Việt Nam đã đạt 198.600 ha. Sản lượng sầu riêng trong 6 tháng đầu năm nay đạt 603.300 tấn, dù chưa bước vào mùa thu hoạch cao điểm, tăng 12,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Giá sầu riêng Ri6 tại Việt Nam hiện dao động từ 5.000-65.000 VND/kg, tùy thuộc vào loại, trong khi sầu riêng Tháng Thông có giá từ 35.000-90.000 VND/kg. Mức giá này tương đối thấp so với cùng kỳ năm trước, do vụ sầu riêng của Việt Nam chỉ mới bước vào mùa cao điểm. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết giá trị xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam ước tính đạt 2 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm nay, tăng mạnh so với cùng kỳ năm ngoái. Nếu mùa xuất khẩu cao điểm diễn ra suôn sẻ, năm 2026, sầu riêng có thể tạo ra doanh thu xuất khẩu lên tới 4,8 tỷ đô la.

Theo VNS